જોધપુર તા.૧૮: SC/ST એક્‍ટ એટલે કે, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્‍યાચાર નિવારણ) કાયદા પર એક મહત્‍વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો છે. જાતિ આધારિત અપશબ્‍દો ખાનગીમાં બોલવામાં આવી છે કે જાહેરમાં, તેના આધારે કેસ નક્કી થશે. જણાવી દઈએ કે, રાજસ્‍થાન હાઈકોર્ટ માને છે કે, જો જાતિ આધારિત અપશબ્‍દો ખાનગીમાં બોલવામાં આવે છે, તો તે SC/ST કાયદા હેઠળ કેસ બનતો નથી. આ જ કારણ છે કે, રાજસ્‍થાન હાઈકોર્ટે SC/ST કાયદા હેઠળ ૩૧ વર્ષ જૂની સજાને રદ કરી છે.

જણાવી દઈએ કે, રાજસ્‍થાન હાઈકોર્ટ અનુસાર, બંધ શોરૂમમાં કથિત જાતિવાદી અપશબ્‍દો જાહેર લ્લષ્ટિએૅ ગણી શકાય નહીં. રાજસ્‍થાન હાઈકોર્ટના જસ્‍ટિસ ફરઝંદ અલીની આગેવાની હેઠળની બેન્‍ચે ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને પલટાવી દીધો અને આ કેસમાં અરજદારને નિર્દોષ જાહેર કર્યો છે. કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે, જાહેર દ્રષ્ટિએનો અર્થ સામાન્‍ય લોકો દ્વારા જોવામાં અથવા સાંભળવામાં આવે છે.

કોર્ટે સ્‍પષ્ટ કર્યું કે, SC/ST કાયદાની કલમ ૩(૧)(x) ત્‍યારે જ લાગુ પડે છે, જ્‍યારે જાહેરમાં લોકોની નજરમાં અથવા સુનાવણીમાં અપમાનજનક શબ્‍દો ઉચ્‍ચારવામાં આવે છે. હાઈકોર્ટે પુષ્ટિ કરી હતી કે, આ ઘટના શોરૂમની અંદર બની હતી અને તેમાં કોઈ સ્‍વતંત્ર સાક્ષીઓ નહોતા. કારણ કે આ કેસમાં વ્‍યવસાયિક વિવાદ સામેલ હતો, આથી SC/ST કાયદાની કલમ ૩(૧)(x) લાગુ થશે નહીં.

આ કેસ ૩૧ વર્ષ જૂનો છે. આ કેસ ૧૯૯૪ માં શરૂ થયો હતો. જોધપુરના એક શોરૂમમાં વ્‍યવસાયિક વિવાદ દરમિયાન જાતિવાદી અપશબ્‍દોનો આરોપ મૂકવામાં આવ્‍યો હતો. ફરિયાદી, જે અનુસૂચિત જાતિનો હતો, તેણે આરોપ લગાવ્‍યો હતો કે, આરોપીએ તેની જાતિના આધારે તેનું અપમાન કર્યું હતું.

આ વિવાદ વાહન ખરીદીને કારણે થયો હતો. ફરિયાદીએ શોરૂમમાંથી લોન પર વાહન ખરીદ્યું હતું, પરંતુ ચુકવણીમાં વિલંબ થયો હતો. પરિણામે, શોરૂમ માલિકે વાહન જપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આથી, શોરૂમની અંદર ઝઘડો થયો, અને આરોપીએ કથિત રીતે જાતિવાદી અપશબ્‍દોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. ફરિયાદીએ દાવો કર્યો કે, આ અપમાન SC/ST કાયદા હેઠળ આવે છે, કારણ કે તે જાહેરમાં તેનું અપમાન કરવાનો પ્રયાસ હતો.

કેસની સુનાવણી કર્યા પછી, ટ્રાયલ કોર્ટે ૧૯૯૪ માં આરોપીને દોષિત ઠેરવ્‍યો હતો. કોર્ટે તેને SC/ST કાયદાની કલમ ૩(૧)(x) હેઠળ સજા ફટકારી, જેમાં જાતિના આધારે અપમાન માટે સજાની જોગવાઈ છે. ટ્રાયલ કોર્ટે જણાવ્‍યું કે, શોરૂમ એક વ્‍યાપારી સ્‍થળ હતું, જ્‍યાં લોકો વારંવાર આવતા હતા, જેના કારણે આ ઘટના જાહેર થઈ છે. આરોપીને જેલ અને દંડ ફટકારવામાં આવ્‍યો હતો. જોકે, આરોપીએ નિર્ણય સામે અપીલ કરી, અને કેસ હાઇકોર્ટમાં પહોંચ્‍યો હતો. અપીલમાં, આરોપીએ દલીલ કરી હતી કે, આ ઘટના બંધ શોરૂમની અંદર બની હતી, જ્‍યાં કોઈ બહારના લોકો હાજર ન હતા. તે એક ખાનગી વિવાદ હતો, જાહેર અપમાન નહીં.

SC-ST એક્‍ટ એટલે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્‍યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ. આ કાયદો ૧૯૮૯ માં ઘડવામાં આવ્‍યો હતો. તેનો હેતુ દલિતો અને આદિવાસીઓને જાતિ આધારિત અપમાન, હિસા અને અત્‍યાચારથી બચાવવાનો છે. જો કોઈ જાહેર સ્‍થળે આ સમુદાયના સભ્‍યની જાતિ આધારિત અપશબ્‍દોનો ઉપયોગ કરે છે, હુમલો કરે છે અથવા તેમની મિલકતને નુકસાન પહોંચાડે છે, તો તેમને કડક સજાનો સામનો કરવો પડે છે. આ કાયદો પીડિતોને તાત્‍કાલિક ન્‍યાય અને રક્ષણ આપવા માટે ઘડવામાં આવ્‍યો હતો.