નવી દિલ્હી: ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સરહદી તણાવ હવે વ્યાપારિક મોરચે 'વધુ ગંભીર' વળાંક લઈ રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં બીજીવાર ચીને વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) માં ભારત વિરુદ્ધ ફરિયાદ દાખલ કરીને પોતાનો આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો છે. ચીનનો મુખ્ય વાંધો ભારત દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન અને કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી (ICT) ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલા ટેરિફ અને સોલર (ફોટોવોલ્ટેઇક) ક્ષેત્રે આપવામાં આવતી સરકારી સબસિડી સામે છે. ચીની વાણિજ્ય મંત્રાલયનું કહેવું છે કે ભારતની આ નીતિઓ ચીની કંપનીઓના હિતોને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ભારતીય ઉદ્યોગોને 'અન્યાયી' ફાયદો કરાવી રહી છે. ડ્રેગનને ડર છે કે જો ભારત આ રીતે આત્મનિર્ભર બનતું રહેશે, તો ચીની સામાન માટે દુનિયાનું સૌથી મોટું બજાર બંધ થઈ જશે.

ચીને પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં ભારતને 'ખોટી નીતિઓ સુધારવા' અને WTO ના નિયમોનું પાલન કરવાની નસીહત આપી છે. ચીનનો આરોપ છે કે ભારત 'રાષ્ટ્રીય સારવાર સિદ્ધાંત' (National Treatment Principle) નું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે, જે હેઠળ વિદેશી સામાનને પણ સ્થાનિક સામાન જેવો જ દરજ્જો મળવો જોઈએ. ખાસ કરીને ભારત જે રીતે 'પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ' (PLI) સ્કીમ દ્વારા પોતાના સ્થાનિક ઉત્પાદકોને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે, તેનાથી ચીની ટેક કંપનીઓના પગ નીચેથી જમીન સરકી રહી છે. અગાઉ પણ ચીને ભારતના ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) અને બેટરી ક્ષેત્રની સબસિડી સામે ફરિયાદ કરી હતી, જે દર્શાવે છે કે ભારતની 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' ઝુંબેશ હવે ચીન માટે સૌથી મોટો પડકાર બની ગઈ છે.

ભારતના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, આ ફરિયાદો સાબિત કરે છે કે નવી દિલ્હીની આર્થિક નીતિઓ પાટા પર છે. ભારત પોતાની આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ચીન પરનો ભરોસો ઓછો કરવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ છે. સોલર એનર્જી અને હાઈ-ટેક ગેજેટ્સના ઉત્પાદનમાં ભારત જે રીતે વૈશ્વિક હબ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, તેનાથી ચીનનું મોનોપોલી (એકાધિકાર) જોખમમાં છે. WTO માં ચીનની આ વારંવારની ફરિયાદોને નિષ્ણાતો 'ડ્રેગનની હતાશા' તરીકે જોઈ રહ્યા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારત WTO માં ચીનના આ આરોપોનો કેવો જડબાતોડ કાયદાકીય જવાબ આપે છે, પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ભારત પોતાની આર્થિક સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી.