પુણે : વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે શનિવારે વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રના બદલાતા પ્રવાહો પર ઊંડી ચિંતા અને આશા વ્યક્ત કરી હતી. પુણેમાં સિમ્બાયોસિસ ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટીના દીક્ષાંત સમારોહમાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે, વિશ્વ અત્યારે અત્યંત જટિલ સંક્રમણના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી, એટલે કે લગભગ ૮૦ વર્ષ પહેલાં જે આર્થિક અને રાજકીય વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવી હતી, તે હવે પાયામાંથી હલી રહી છે અને નવી વ્યવસ્થા આકાર લઈ રહી છે.
બહુધ્રુવીય વિશ્વમાં ભારતની ભૂમિકા
જયશંકરે સમજાવ્યું કે હવે એ જમાનો ગયો જ્યારે કોઈ એક શક્તિશાળી દેશ સમગ્ર વિશ્વના નિર્ણયો લેતો હતો. આજે વિશ્વ 'બહુધ્રુવીય' (Multipolar) બની ગયું છે, જ્યાં શક્તિ અને પ્રભાવના અનેક કેન્દ્રો છે. તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજીના આગમન, વૈશ્વિકરણ અને શક્તિના પુનઃસંતુલને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યા છે. આ નવી દુનિયામાં ટકી રહેવા માટે ભારત જેવા મોટા અર્થતંત્રોએ આધુનિક ઉત્પાદન (Modern Manufacturing) માં અગ્રેસર રહેવું પડશે.
જટિલ બનતા વિદેશી સંબંધો અને પડકારો
ભારતના વિદેશી સંબંધો વિશે ખુલીને વાત કરતા તેમણે સ્વીકાર્યું કે આજના સમયમાં મુત્સદ્દીગીરી વધુ પડકારજનક બની છે. અમેરિકા સાથેના સંબંધો હોય, ચીનનું સંચાલન હોય કે રશિયા સાથેની મૈત્રી જાળવવી હોય – દરેક સ્તરે જટિલતાઓ વધી છે. તેમણે યુરોપ સાથે વધુ ગાઢ જોડાણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. પડોશી દેશો વિશે તેમણે રમૂજી છતાં વાસ્તવિકતા સાથે કહ્યું કે, "આપણા પડોશી દેશો ક્યારેક આપણી પ્રશંસા કરે છે તો ક્યારેક ટીકા, કારણ કે આપણે ખરેખર તેમના સ્થાનિક રાજકારણનો એક મહત્વનો હિસ્સો બની ગયા છીએ."
કટોકટીમાં વિશ્વનો સાચો સાથી - ભારત
જયશંકરે પડોશી દેશોની મુશ્કેલીમાં ભારત કેવી રીતે પ્રથમ પ્રતિભાવ આપનાર (First Responder) તરીકે ઉભરી આવ્યું છે તેના ગર્વ સાથે ઉદાહરણો આપ્યા. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે ગયા અઠવાડિયે શ્રીલંકામાં આવેલા વાવાઝોડામાં ભારત જ સૌથી પહેલા મદદ માટે પહોંચ્યું હતું. આ ઉપરાંત, કોરોના કાળમાં રસી પહોંચાડવી હોય કે યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન ઊભી થયેલી ખાતર અને અનાજની કમી દૂર કરવી હોય, ભારત હંમેશા વિશ્વની પડખે ઊભું રહ્યું છે. વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે બદલાતા સમયમાં ભારતે વધુ ચપળ અને આત્મનિર્ભર બનવું પડશે.