બેંગલુરુ, તા. ૨૨ : ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ માટે વર્ષ ૨૦૨૫ મિશ્ર પ્રતિસાદ લઈને આવ્યું છે. માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ Tracxn ના તાજા ડેટા મુજબ, ૨૦૨૫માં કુલ ફંડિંગમાં ૧૫% નો ઘટાડો નોંધાયો છે. ગયા વર્ષે (૨૦૨૪) જ્યાં ૧૨.૬૫ બિલિયન ડોલરનું રોકાણ આવ્યું હતું, તેની સામે આ વર્ષે આ આંકડો ૧૦.૭૯ બિલિયન ડોલર પર અટક્યો છે. જોકે, આ આંકડાકીય ઘટાડા વચ્ચે પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ડીપટેક અને એનર્જીટેક જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણકારોનો ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો છે.
AI અને મેન્યુફેક્ચરિંગ: નવા યુગના 'વિજેતા' ક્ષેત્રો
નિષ્ણાતોના મતે, ભારત હવે ચીનના મજબૂત વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને સેમિકન્ડક્ટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ફેક્ટરી હાર્ડવેર બનાવતા સ્ટાર્ટઅપ્સમાં મૂડીનો પ્રવાહ વધ્યો છે. AI ક્ષેત્રે હવે માત્ર સોફ્ટવેર નહીં, પણ ફેક્ટરીઓ અને વેરહાઉસ ચલાવતા મશીનોમાં ઇન્ટેલિજન્સ ઉમેરતી કંપનીઓ રોકાણકારોની પહેલી પસંદ બની છે. આ ઉપરાંત, વ્યાજદરમાં ઘટાડાને કારણે ફિનટેક ક્ષેત્રે પણ ૨.૨૧ બિલિયન ડોલરનું માતબર ફંડિંગ મેળવ્યું છે.
નવી વ્યૂહરચના: રોકાણકારો હવે 'સાવધ'
રોકાણકારોની માનસિકતામાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. હવે તેઓ માત્ર આઈડિયા પાછળ પૈસા નથી નાખતા, પણ ૩ થી ૫ વર્ષમાં વળતર (Exit) ની અપેક્ષા રાખે છે. આ જ કારણ છે કે પ્રારંભિક તબક્કાના (Seed-stage) ફંડિંગમાં ૩૦% નો મોટો ઘટાડો થયો છે. રોકાણકારો હવે સાબિત થઈ ચૂકેલી અને નફા તરફ ઝડપથી ગતિ કરતી કંપનીઓ પર વધુ ભરોસો મૂકી રહ્યા છે.
IPO નો દબદબો અને યુનિકોર્નનું વર્ચસ્વ
૨૦૨૫માં ભારતીય ટેક કંપનીઓના IPO માં ૧૭% નો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે રોકાણકારો માટે વળતર મેળવવાનો મુખ્ય રસ્તો બન્યો છે. યુનિકોર્ન (૧ બિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્ય ધરાવતી કંપનીઓ) ની બાબતમાં ભારત હજુ પણ અમેરિકા અને ચીન પછી વિશ્વમાં ત્રીજા સ્થાને છે. કુલ ૧૨૪ યુનિકોર્નમાંથી ૫૨ માત્ર બેંગલુરુમાં જ છે, જે આ શહેરનું વર્ચસ્વ સાબિત કરે છે. ગુરુગ્રામ અને મુંબઈ અનુક્રમે ૨૦ અને ૧૯ યુનિકોર્ન સાથે બીજા અને ત્રીજા સ્થાને છે.