૧૬ વર્ષથી નાના બાળકો માટે સોશ્યલ મીડિયા પ્રતિબંધ મૂકો
શું ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ ભારતમાં પણ બાળકો માટે ફેસબુક-ઇન્સ્ટા-યુટયુબ ઉપર બેન મૂકાશે : મદ્રાસ હાઇકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પ્રતિબંધ મૂકવા-કાયદો ઘડવા સૂચન કર્યુઃ ઇન્ટરનેટને બાળકો માટે કોટે ખતરનાક ગણ્યું
ચેન્નાઇ તા.૨૬: ઓસ્ટ્રેલિયામાં ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો હવે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરતા નથી. ઓસ્ટ્રેલિયા સરકારે તેના પર પ્રતિબંધ મૂકતો કાયદો પસાર કર્યો છે. ઓસ્ટ્રેલિયા બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂકનાર વિશ્વનો પહેલો દેશ છે. હવે ભારતમાં પણ આવા જ અવાજો ઉઠી રહ્યા છે. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે પોતે કહ્યું છે કે ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયા જેવો કાયદો બનાવવાનો વિચાર કરવો જોઈએ. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સૂચન કર્યું છે કે કેન્દ્ર સરકાર ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકતા ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર દ્વારા પસાર કરાયેલા કાયદા જેવો કાયદો બનાવવાની શક્યતા શોધી શકે છે.
મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ જી. જયચંદ્રન અને કે.કે. રામકૃષ્ણનની ડિવિઝન બેન્ચે એક પીઆઈએલ પર આદેશ પસાર કરતી વખતે આ અવલોકન કર્યું હતું. પીઆઈએલમાં ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સને પેરેન્ટલ વિન્ડો સેવાઓ પૂરી પાડવાનો નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી, કારણ કે પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રી નાના બાળકો માટે ઉપલબ્ધ અને સુલભ છે.
કોર્ટે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા બાળકો માટે વધુ જોખમને સ્વીકાર્યું. ન્યાયાધીશોએ જણાવ્યું હતું કે માતાપિતાની જવાબદારી વધુ છે. આ અંગે, ન્યાયાધીશોએ કહ્યું, કેન્દ્ર સરકાર ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ કાયદો બનાવવાની શક્યતા શોધી શકે છે. જ્યાં સુધી આવો કાયદો પસાર ન થાય ત્યાં સુધી, સંબંધિત અધિકારીઓએ તેમના જાગૃતિ અભિયાનને વધુ અસરકારક રીતે તીવ્ર બનાવવું જોઈએ અને તમામ ઉપલબ્ધ માધ્યમો દ્વારા સંવેદનશીલ જૂથોને આ સંદેશનો પ્રસાર કરવો જોઈએ.
મદ્રાસ હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને સૂચન કર્યું છે કે તે ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગને પ્રતિબંધિત કરવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ કાયદો બનાવવાનું વિચારે. બાળકોની ઓનલાઈન સલામતી અને ઈન્ટરનેટ પર પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રીની સરળતાથી ઉપલબ્ધતા અંગે ચિતા વચ્ચે કોર્ટનું આ અવલોકન આવ્યું છે. ન્યાયાધીશ જી. જયચંદ્રન અને કે. કે. રામકૃષ્ણનની બેન્ચે ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ (ISPs) ને પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રીથી બાળકોને બચાવવા માટે પેરેંટલ કંટ્રોલ અથવા પેરેંટલ વિન્ડો સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે નિર્દેશ આપવાની માંગ કરતી જાહેર હિત અરજી (PIL) ની સુનાવણી કરતી વખતે આ અવલોકન કર્યું.
કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા બાળકો ખૂબ જ સંવેદનશીલ અને અસુરક્ષિત સ્થિતિમાં છે, જેના કારણે માતાપિતા માટે જવાબદાર રહેવું વધુ મહત્વપૂર્ણ બને છે. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, ૅજ્યાં સુધી આવો કાયદો ઘડવામાં ન આવે ત્યાં સુધી, સંબંધિત અધિકારીઓએ જાગૃતિ ઝુંબેશને વધુ તીવ્ર બનાવવી જોઈએ અને તમામ ઉપલબ્ધ માધ્યમો દ્વારા સંવેદનશીલ જૂથોને સંદેશ ફેલાવવો જોઈએ જાહેર હિતની અરજી ૨૦૧૮ માં દાખલ કરવામાં આવી હતી.
આ જાહેર હિતની અરજી ૨૦૧૮ માં મદુરાઈ જિલ્લાના એસ. વિજયકુમાર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજીમાં જણાવાયું હતું કે ઇન્ટરનેટ પર પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રી સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે અને નાના બાળકો પણ તેને પ્રતિબંધ વિના જોઈ શકે છે. અરજદારે રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગ અને તમિલનાડુ બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ તેમની કાનૂની સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને ત્લ્ભ્ ને પેરેંટલ કંટ્રોલ સિસ્ટમ લાગુ કરવા અને જાહેર જાગૃતિ લાવવા માટે નિર્દેશિત કરે.
અરજદારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલે તાજેતરમાં ઓસ્ટ્રેલિયન સરકાર દ્વારા પસાર કરાયેલા કાયદાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા ઇન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગને પ્રતિબંધિત કરે છે. તેમણે સૂચવ્યું હતું કે ભારતમાં પણ આવો જ કાયદો ઘડી શકાય છે. આ સાથે સંમત થતાં, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત અધિકારીઓ દ્વારા દાખલ કરાયેલા પ્રતિ-એફિડેવિટ્સ કોર્ટને ખાતરી આપવામાં નિષ્ફળ ગયા કે તેઓ કાયદા હેઠળ તેમની જવાબદારીઓ યોગ્ય રીતે નિભાવી રહ્યા છે.
કોર્ટે કહ્યું, સમાજના વિવિધ વર્ગોમાં બાળ અધિકારો વિશે જાગૃતિ ફેલાવવી અને બાળકોને સુરક્ષિત રાખવા માટે ઉપલબ્ધ પગલાં વિશે તેમને માહિતી આપવી એ કમિશનની કાનૂની જવાબદારી છે. જોકે શાળાઓમાં કેટલાક જાગૃતિ કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ આ પૂરતા નથી.
ઇન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વકીલોએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તેઓ માહિતી ટેકનોલોજી (મધ્યસ્થી માર્ગદર્શિકા અને ડિજિટલ મીડિયા એથિક્સ કોડ) નિયમો, ૨૦૨૧ હેઠળ સમયાંતરે સમીક્ષાઓ કરે છે. માહિતી પ્રાપ્ત થતાં જ વાંધાજનક વેબસાઇટ્સને અવરોધિત કરવામાં આવે છે. જો કે, કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ફક્ત વેબસાઇટ્સને અવરોધિત કરવી પૂરતી નથી.
બેન્ચે કહ્યું, બાળ જાતીય શોષણ સંબંધિત ઓનલાઈન સામગ્રી હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે. તેના પર અસરકારક નિયંત્રણ ફક્ત વપરાશકર્તા સ્તરે પેરેંટલ કંટ્રોલ એપ્લિકેશન્સની ઉપલબ્ધતા દ્વારા જ શક્ય છે. આ માટે ગ્રાહકોને બાળ પોર્નોગ્રાફીના જોખમો અને તેને રોકવા માટેના પગલાંથી વાકેફ કરવાની જરૂર છે.
કોર્ટે એ પણ ટિપ્પણી કરી હતી કે આખરે, ચોક્કસ સામગ્રીને ઍક્સેસ કરવી અથવા ટાળવી એ વ્યક્તિનો અધિકાર અને પસંદગી છે, પરંતુ બાળકોના કિસ્સામાં, સમાજ અને સરકારની જવાબદારી વધુ મોટી છે. અંતે, કોર્ટે આશા વ્યક્ત કરી કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ કમિશન એક નક્કર કાર્ય યોજના વિકસાવશે અને તેને સંપૂર્ણ ગંભીરતા સાથે અમલમાં મૂકશે. આ સાથે, કોર્ટે જાહેર હિતની અરજીનો નિકાલ કર્યો.
(10:13 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
