મથુરા : ચંદન તેની અદ્ભુત સુગંધ અને ઔષધીય ગુણો માટે સદીઓથી પ્રખ્યાત છે. પરંતુ તેની આસમાને પહોંચેલી કિંમતોને કારણે બજારમાં હવે નકલી ચંદનનો કારોબાર પણ ધમધમી રહ્યો છે. સામાન્ય ગ્રાહક ઘણીવાર માત્ર રંગ અને સુગંધ જોઈને લાખો રૂપિયા ખર્ચી નાખે છે, પણ પછી ખબર પડે છે કે તે તો સાદું લાકડું હતું જેના પર કેમિકલ છાંટવામાં આવ્યું હતું. અસલી અને નકલી ચંદન પારખવા માટે તમારે જ્વેલર જેવી ઝીણી નજર રાખવાની જરૂર છે.
સુગંધ અને રંગની જાદુઈ પરખ
અસલી ચંદનની સુગંધ ખૂબ જ હળવી, ઠંડી અને મીઠી હોય છે. જો તમે તેને કોઈ પથ્થર કે ખરબચડી સપાટી પર હળવેથી ઘસો, તો તેની સુગંધ ધીમે-ધીમે વધુ તીવ્ર અને મીઠી બનશે. અસલી લાકડાનો રંગ આછો પીળો કે સોનેરી હોય છે અને તેના રેસા (Fibers) એકદમ બારીક અને સમાન હોય છે. જો લાકડાનો રંગ બહુ ડાર્ક કે અસમાન દેખાય અને તેના રેસા બરછટ હોય, તો ચેતી જજો – તે નકલી હોઈ શકે છે.
ગરમ સોય અને પાણીની અકસીર કસોટી
અસલી ચંદન ઓળખવા માટેની સૌથી જૂની અને વિશ્વસનીય પદ્ધતિ ગરમ સોયની છે. જો તમે અસલી ચંદન પર ગરમ સોય લગાવશો, તો તેમાંથી તીવ્ર સુગંધ આવશે પણ ધુમાડો નહીં નીકળે. જો તે નકલી હશે, તો પ્લાસ્ટિક કે કેમિકલ જેવી ગંધ આવશે અને ધુમાડો નીકળશે. તેવી જ રીતે, અસલી ચંદનનો ટુકડો પાણીમાં પલાળવાથી તે દૂધિયું કે આછો પીળો રંગ છોડે છે, જ્યારે નકલી લાકડું વિચિત્ર રંગ છોડે છે અથવા બિલકુલ રંગ છોડતું નથી.
વજનમાં ભારે અને ગુણમાં ઉમદા
સ્થાનિક વેપારીઓના જણાવ્યા મુજબ, અસલી ચંદન સામાન્ય લાકડા કરતા વજનમાં સહેજ ભારે હોય છે. નકલી ચંદન શરૂઆતમાં ખૂબ સુગંધ આપશે પણ સમય જતા તેની સુગંધ ઉડી જાય છે, જ્યારે અસલી ચંદન જેમ જૂનું થાય તેમ તેની સુગંધ વધુ નિખરે છે. જો તમે મોંઘા ભાવે ચંદન ખરીદી રહ્યા હોવ, તો માત્ર રંગ પર ભરોસો કરવાને બદલે તેનું સર્ટિફિકેટ પણ જરૂર માંગવું જોઈએ.
ખરીદતી વખતે આટલું ખાસ તપાસો
ચંદન ખરીદતી વખતે તેના વજન, રેસા અને ટેક્સચર પર ખાસ ધ્યાન આપો. અસલી ચંદન ક્યારેય બહુ સસ્તું મળતું નથી, તેથી જો કોઈ તમને સસ્તા ભાવે ચંદન આપે, તો સમજવું કે તેમાં કંઈક ગરબડ છે. ઘરે આ નાનકડા ટેસ્ટ કરીને તમે તમારા હાર્ડ-અર્ન મની (મહેનતની કમાણી) ને ડૂબતા બચાવી શકો છો.