બિકાનેર: રાજસ્થાનના રણ પ્રદેશમાં જોવા મળતા અત્યંત ઝેરીલા 'બાંડી' સાપના ડંખથી થતા મોતના આંકડા હવે ભૂતકાળ બની શકે છે. બિકાનેરની સરદાર પટેલ મેડિકલ કોલેજ (MRU) અને રાષ્ટ્રીય ઊંટ સંશોધન કેન્દ્રે (NRCC) સંયુક્ત રીતે એક એવી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે જે તબીબી જગતમાં સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. વૈજ્ઞાનિકોએ ઊંટના લોહીમાં રહેલા વિશિષ્ટ એન્ટિબોડીઝનો ઉપયોગ કરીને સાપ વિરોધી ઝેર  તૈયાર કર્યું છે. ઉંદરો પર કરવામાં આવેલા પ્રયોગોમાં આ અત્યંત અસરકારક સાબિત થયું છે, અને હવે તેના માનવ પરીક્ષણ  માટેની તૈયારીઓ તેજ કરી દેવામાં આવી છે.

સામાન્ય રીતે અત્યાર સુધી સાપનું ઝેર ઉતારવા માટે 1895ની જૂની પદ્ધતિ મુજબ ઘોડાના લોહીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો, પરંતુ ઊંટના લોહી પર થયેલું આ નવું સંશોધન વધુ આશાસ્પદ માનવામાં આવે છે. ડૉ. સંજય કોચર અને તેમની ટીમે સમજાવ્યું કે ઊંટના એન્ટિબોડીઝ કદમાં નાના અને વધુ સ્થિર હોય છે, જે સાપના ઝેરના જટિલ પ્રોટીનને ઝડપથી તોડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વર્ષ 2023 થી ફરી શરૂ થયેલા આ પ્રોજેક્ટમાં હવે ભાભા એટોમિક રિસર્ચ સેન્ટર અને ICMR જેવી સંસ્થાઓનો પણ સહયોગ લેવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી આ રસીને વહેલી તકે સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચાડી શકાય.

ભારતમાં દર વર્ષે આશરે 50,000 લોકો સર્પદંશને કારણે જીવ ગુમાવે છે, જેમાં મોટાભાગના ખેડૂતો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોના શ્રમિકો હોય છે. પશ્ચિમ રાજસ્થાનના સરહદી વિસ્તારોમાં 'બાંડી' સાપનો આતંક એટલો હોય છે કે તેનો ડંખ મિનિટોમાં વ્યક્તિનું અંગ નકામું કરી શકે છે અથવા મોત નિપજાવી શકે છે. આ સંશોધન માત્ર રાજસ્થાન જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં સર્પદંશથી થતા મૃત્યુદર અને શારીરિક વિકલાંગતા ઘટાડવામાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. વૈજ્ઞાનિકોને આશા છે કે હ્યુમન ટ્રાયલ સફળ રહ્યા બાદ, ભારત વિશ્વને સાપના ઝેરની વધુ સુરક્ષિત અને સસ્તી સારવાર આપવામાં અગ્રેસર બનશે.