નવી દિલ્હી, તા.૨૯ : ભારતના જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી અને વડાપ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય સંજીવ સાન્યાલે દેશના લાખો યુવાનોને આકર્ષતી UPSC (સિવિલ સર્વિસ) પરીક્ષા અને પરંપરાગત શિક્ષણ પદ્ધતિ અંગે એક અત્યંત વિવાદાસ્પદ પણ વિચારવા જેવું નિવેદન આપ્યું છે. સાન્યાલના મતે, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં માત્ર નોકરીની સુરક્ષા અને 'સ્ટેટસ' માટે UPSC પાછળ વર્ષો બગાડવા એ ૨૧મી સદીના પડકારો સામે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
UPSC નો ક્રેઝ કે સમયનો બગાડ?
સાન્યાલે નોંધ્યું છે કે દર વર્ષે લાખો યુવાનો માત્ર થોડીક સો જગ્યાઓ માટે પોતાની જિંદગીના સૌથી કિંમતી વર્ષો તૈયારીમાં ખર્ચી નાખે છે. તેમણે જણાવ્યું કે ૯૯ ટકાથી વધુ નિષ્ફળતાના દર વાળી આ પ્રક્રિયામાં "પ્રોફેશનલ ઉમેદવારો" પેદા થઈ રહ્યા છે, જેઓ વારંવાર નિષ્ફળ જવા છતાં વર્ષો સુધી ઉત્પાદક કામ કરવાને બદલે પુસ્તકોમાં ખોવાયેલા રહે છે. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે, "જો તમે આટલું મોટું જોખમ લેવા તૈયાર હોવ, તો શા માટે માત્ર અમલદાર (બ્યુરોક્રેટ) બનવા માંગો છો? આટલી શક્તિ જો બિઝનેસ કે ઇનોવેશનમાં વપરાય તો દેશનું ભવિષ્ય બદલાઈ શકે છે."
પરંપરાગત યુનિવર્સિટીઓ અને AI
સાન્યાલના મતે, ૨૦મી સદીનું યુનિવર્સિટી મોડેલ હવે જૂનું થઈ ગયું છે. AI સિસ્ટમ્સ હવે જ્ઞાન પીરસવામાં કોઈ પણ પ્રોફેસર કે લેક્ચરર કરતા વધુ સક્ષમ અને ઝડપી છે. ઉદ્યોગોમાં જે ઝડપે ટેકનોલોજી બદલાઈ રહી છે, તેની સામે યુનિવર્સિટીનો અભ્યાસક્રમ ઘણો પાછળ રહી જાય છે. તેમણે કહ્યું કે, "AI અત્યાધુનિક જ્ઞાન આપવા માટે સર્વશ્રેષ્ઠ છે, તેથી માત્ર લેક્ચર સાંભળવા માટે ચાર વર્ષ કોલેજમાં વિતાવવા એ સમયનો વ્યય છે."
શું છે ઉકેલ? સાન્યાલની નવી સલાહ
શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં આમૂલ પરિવર્તનની હિમાયત કરતા તેમણે નીચેના સૂચનો આપ્યા છે:
•    એપ્રેન્ટિસશીપ: વિદ્યાર્થીઓએ વહેલા કામકાજની દુનિયામાં પ્રવેશ કરવો જોઈએ અને કામની સાથે ઓનલાઇન અભ્યાસ કરવો જોઈએ.
•    સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ: ડિગ્રી કરતા પ્રાયોગિક કૌશલ્ય (Practical Skills) પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
•    રી-થિંકિંગ: ઉચ્ચ શિક્ષણનો હેતુ માત્ર ડિગ્રી મેળવવાનો નહીં, પરંતુ સતત બદલાતી ટેકનોલોજી સાથે અપડેટ રહેવાનો હોવો જોઈએ.
સાન્યાલની આ ટિપ્પણીએ દેશભરમાં એક નવી ચર્ચા છેડી છે. ઘણા લોકો તેમના વિચારોને ભવિષ્યવાદી ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક સિવિલ સર્વિસ સાથે જોડાયેલા લોકો માને છે કે દેશ ચલાવવા માટે પ્રશાસનિક અધિકારીઓની જરૂરિયાત ક્યારેય ખતમ નહીં થાય.