તેહરાન, તા.૩૧: ઈરાનમાં ફરી એકવાર વિરોધ પ્રદર્શનોની જ્વાળા તેજ બની છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં દેશમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં જોવા ન મળ્યા હોય તેવા ભયાનક દેખાવો જોવા મળી રહ્યા છે. આ વખતે વિરોધનું મુખ્ય કારણ ઈરાની ચલણ 'રિયાલ'નું રેકોર્ડ બ્રેક પતન અને આસમાને પહોંચેલી મોંઘવારી છે. મધ્ય તેહરાનથી શરૂ થયેલો આ આક્રોશ હવે ઇસ્ફહાન, શિરાઝ અને મશહદ જેવા મુખ્ય શહેરોમાં ફેલાઈ ગયો છે, જ્યાં વેપારીઓએ તેમની દુકાનો બંધ રાખીને સરકાર સામે મોરચો માંડ્યો છે.
'ડરશો નહીં, અમે સાથે છીએ' – ગુંજ્યા નારા
સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં હજારો લોકો "આઝાદી" (સ્વતંત્રતા) અને "ડરશો નહીં, અમે સાથે છીએ" ના નારા લગાવતા જોઈ શકાય છે. ૨૦૨૨ માં મહસા અમીનીના મૃત્યુ બાદ ફાટી નીકળેલા હિંસક વિરોધની યાદો આ ઘટનાએ તાજી કરી દીધી છે. જોકે, આ વખતે સુરક્ષા દળોએ અત્યાર સુધી ટીયરગેસનો મર્યાદિત ઉપયોગ કર્યો છે અને ૨૦૨૨ જેવી કડક કાર્યવાહી હજુ જોવા મળી નથી.
શા માટે લોકોનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો?
આ વિરોધ પાછળ વર્ષોથી લદાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો, સરકારી ગેરવહીવટ અને ભ્રષ્ટાચાર જવાબદાર છે. ઈરાની રિયાલની કિંમત ડોલર સામે સતત ઘટતા સામાન્ય માણસની ખરીદ શક્તિ શૂન્ય થઈ ગઈ છે. ખોરાક, દવા અને રહેઠાણ જેવી પાયાની જરૂરિયાતો મેળવવી પણ મુશ્કેલ બની ગઈ છે. વધુમાં, ૨૦૨૫ના ઉનાળામાં ઇઝરાયલ સાથે થયેલા ૧૨ દિવસના ટૂંકા પરંતુ વિનાશક યુદ્ધે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને જર્જરિત કરી દીધી છે.
ઈરાનમાં મુખ્ય વિરોધ આંદોલનોની સમયરેખા:
•    ૨૦૦૯ - ગ્રીન મૂવમેન્ટ: ચૂંટણીમાં છેતરપિંડીના આરોપો બાદ લાખો લોકો રસ્તા પર ઉતર્યા હતા.
•    ૨૦૧૯ - બળતણ ભાવ વિરોધ: પેટ્રોલના ભાવમાં વધારા સામે દેશવ્યાપી હિંસા થઈ હતી.
•    ૨૦૨૨ - મહસા અમીની વિરોધ: હિજાબ નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ પોલીસ કસ્ટડીમાં યુવતીના મોત બાદ મોટું આંદોલન.
•    ૨૦૨૫ - આર્થિક કટોકટી વિરોધ: ચલણ પતન અને જીવનધોરણમાં ઘટાડા સામે વર્તમાન અશાંતિ.
રાષ્ટ્રપતિનો નવો અભિગમ અને વૈશ્વિક ચિંતા
નવા રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને આ વખતે નરમાશ બતાવતા વિરોધીઓની માંગણીઓને "કાયદેસર" ગણાવી છે. તેમણે X પર લખ્યું કે, "લોકોની આજીવિકા મારી ચિંતાનો વિષય છે." પરંતુ પ્રાદેશિક તણાવ હજુ ઓછો થયો નથી. ૨૬ ડિસેમ્બરે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાન દ્વારા ઓઈલ ટેન્કર કબજે કરવાથી અને અમેરિકાના નવા હુમલાની ચેતવણીથી સ્થિતિ વધુ સ્ફોટક બની છે.
ઈરાનનું આ સંકટ માત્ર તેની સરહદ પૂરતું મર્યાદિત નથી. જો ઈરાનમાં અસ્થિરતા વધશે તો વૈશ્વિક તેલ બજાર અને મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર વચન મુજબ આર્થિક રાહત આપી શકે છે કે પછી ફરીથી દમનનો દોર શરૂ થશે.