નવી દિલ્હી : દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત સામાન્ય જનતા માટે ૨૪ કલાક સુલભ બને તે દિશામાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (સીજેઆઈ) સૂર્યકાંતે એક ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. તેમણે જાહેરાત કરી છે કે હવે ધરપકડ અથવા કાયદાકીય કટોકટીનો સામનો કરી રહેલા કોઈપણ વ્યક્તિ મધ્યરાત્રિએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકશે. ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે તેમનું વિઝન અદાલતોને સાચા અર્થમાં 'લોકોની અદાલત' બનાવવાનું છે, જે કામકાજના કલાકો પછી પણ મૌલિક અધિકારોના રક્ષણ માટે તૈયાર રહે. આ નિર્ણયથી સામાન્ય નાગરિકોને ન્યાય મેળવવામાં વધુ સરળતા રહેશે.

  ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (સીજેઆઈ) જસ્ટિસ સૂર્યકાંત દ્વારા કરવામાં આવેલી આ જાહેરાત ભારતીય ન્યાયિક ઇતિહાસમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ પરિવર્તન માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી મધ્યરાત્રિએ સુનાવણી માત્ર અત્યંત જટિલ અને રાષ્ટ્રીય મહત્વના કિસ્સાઓમાં (જેમ કે ફાંસીની સજા રોકવા માટે) વિશેષ વિનંતી પર જ કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે આ વ્યવસ્થાને સંસ્થાગત સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે.

૧. ધરપકડ અને મૌલિક અધિકારોનું તાત્કાલિક રક્ષણ:
નવી વ્યવસ્થા મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિની ધરપકડ કરવામાં આવી હોય અથવા તેને તાત્કાલિક સ્વાતંત્ર્યના જોખમ જેવી કટોકટીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હોય, તો તે મધ્યરાત્રિએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટના રજિસ્ટ્રાર અથવા નિયુક્ત ઓથોરિટીનો સંપર્ક કરી શકશે. ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતના મતે, "જ્યારે કોઈના મૂળભૂત અધિકારોનું હનન થતું હોય, ત્યારે અદાલતના સમયની રાહ જોવી એ ન્યાયના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે."

૨. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અને ઈ-ફાઈલિંગ:
આ ૨૪ કલાકની સેવાને સક્ષમ બનાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે તેના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કર્યું છે. વકીલો અથવા પક્ષકારો ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા ગમે ત્યારે અરજી દાખલ કરી શકશે. તાત્કાલિક જરૂરિયાતના કિસ્સામાં વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ન્યાયાધીશો પોતપોતાના નિવાસસ્થાનેથી અથવા ચેમ્બરમાંથી સુનાવણી કરી શકશે.

૩. 'લોકોની અદાલત' (પીપલ્સ કોર્ટ) નું વિઝન:
સીજેઆઈએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે અદાલતો માત્ર ભદ્ર વર્ગ માટે જ નહીં, પરંતુ ગરીબ અને વંચિત લોકો માટે પણ સમાન રીતે સુલભ હોવી જોઈએ. આ પહેલનો હેતુ એ છે કે સામાન્ય નાગરિકોમાં એવી સુરક્ષાની ભાવના જાગે કે જો તેમની સાથે અન્યાય થશે, તો દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત રાત્રે પણ તેમની મદદે આવશે.

૪. કાયદાકીય નિષ્ણાતોનો મત:
કાયદાકીય જગતના નિષ્ણાતો આ નિર્ણયને આવકારી રહ્યા છે, કારણ કે ઘણીવાર રાત્રિના સમયે થયેલી ધરપકડ કે અન્ય કાર્યવાહીમાં પીડિત પક્ષ પાસે સવાર સુધી કોઈ કાયદાકીય વિકલ્પ રહેતો ન હતો. હવે, આ વ્યવસ્થાથી પોલીસ અને તપાસ એજન્સીઓની કાર્યશૈલીમાં પણ વધુ પારદર્શિતા આવશે.

૫. પડકારો અને અમલીકરણ:
જોકે આ વ્યવસ્થા અમલી બનાવવામાં ન્યાયાધીશો અને સ્ટાફ પર કામનું ભારણ વધવાની શક્યતા છે, પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ન્યાયિક જવાબદારી સમયના મર્યાદામાં બાંધી શકાય નહીં. આગામી દિવસોમાં આ માટે ચોક્કસ ગાઈડલાઈન્સ જાહેર કરવામાં આવશે જેથી આ સુવિધાનો દુરુપયોગ ન થાય અને માત્ર ખરેખર કટોકટીના કિસ્સાઓમાં જ તેનો ઉપયોગ થાય.