નવી દિલ્હી : વર્ષ ૨૦૨૬ની શરૂઆત સાથે જ ભારત અને ચીન વચ્ચેના ભૂ-રાજકીય સંબંધોમાં એક નવો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે. ખાસ કરીને અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળની આર્થિક નીતિઓને કારણે ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતાને પગલે એશિયાના આ બે દિગ્ગજો નજીક આવી રહ્યા હોય તેવું જણાય છે. ઓક્ટોબર અને નવેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે સીધી હવાઈ સેવાઓ પણ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી છે, જે ૨૦૨૦ની ગાલવાન અથડામણ પછી ખોરવાઈ ગઈ હતી.
RCEP થી કેમ દૂર છે ભારત?
વિશ્વના ૩૦% GDP પર પ્રભુત્વ ધરાવતા RCEP બ્લોકમાં ચીન સહિત ૧૫ દેશો સામેલ છે. ભારત આ બ્લોકમાંથી ૨૦૧૯માં બહાર નીકળી ગયું હતું. તેના બે મુખ્ય કારણો હતા: એક, ચીન સાથેની વધતી જતી વેપાર ખાધ અને બીજું, ન્યુઝીલેન્ડ-ઓસ્ટ્રેલિયાથી આવતા સસ્તા ડેરી ઉત્પાદનોને કારણે ભારતીય ખેડૂતોને થતું નુકસાન. આર્થિક વિશ્લેષકો માને છે કે જો ભારત આમાં જોડાયું હોત, તો ચીની માલ ભારતીય બજારોમાં છલકાઈ ગયો હોત.
ચીન વગરની આર્થિક કિલ્લેબંધી
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ભારતે RCEP માં જોડાયા વગર જ તે બ્લોકના અન્ય સભ્યો સાથે પોતાનો રસ્તો કરી લીધો છે. ચીનને બાદ કરતાં, ભારતે હવે લગભગ તમામ RCEP સભ્યો સાથે મુક્ત વેપાર કરારો (FTA) કરી લીધા છે. તાજેતરમાં ન્યુઝીલેન્ડ સાથે થયેલો કરાર આ શ્રેણીમાં છેલ્લો હતો. આ કરાર હેઠળ, ભારતીય કાપડ, ચામડું અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ માટે ન્યુઝીલેન્ડના બજારો ખુલ્યા છે, જ્યારે ભારતે ડેરી અને ઘઉં જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત રાખ્યા છે.
વ્યૂહાત્મક જીત
પેન્ટાગોનનો તાજેતરનો અહેવાલ સૂચવે છે કે ચીન ભારત સાથેના તણાવને ઘટાડીને ભારત-અમેરિકાના સંબંધોમાં અંતર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, ભારત હજુ પણ ચીનના હેતુઓ પર શંકા રાખી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, ભારત RCEP માં ફરી જોડાય તેવી શક્યતા નહિવત છે, પરંતુ ચીન સિવાયના બાકીના સભ્યો સાથે અલગથી વેપાર કરારો કરવા એ ભારતની મોટી આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય સિદ્ધિ ગણી શકાય.
આ નવી વ્યૂહરચનાથી ભારત પોતાની બજારને ચીની માલના આક્રમણથી બચાવી પણ શક્યું છે અને વિશ્વના અન્ય સમૃદ્ધ દેશો સાથે પોતાના આર્થિક સંબંધોને મજબૂત પણ બનાવી રહ્યું છે.