તહેરાન: ઈરાનમાં છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલું આંદોલન હવે માત્ર વિરોધ પ્રદર્શન નથી રહ્યું, પરંતુ એક રાષ્ટ્રવ્યાપી બળવાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યું છે. દેશના ૧૭૦ થી વધુ શહેરો અને નાના કસબાઓમાં લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. ઈરાની ચલણ 'રિયાલ'ના રેકોર્ડબ્રેક ઘટાડા (૧ ડોલર સામે ૧.૪ મિલિયન રિયાલ) અને ૫૦ ટકા જેટલા આકાશી ફુગાવાએ સામાન્ય જનતાની કમર તોડી નાખી છે. તહેરાનથી શરૂ થયેલી આ ચિંગારી હવે લોરેસ્તાન અને કુર્દિસ્તાન જેવા સરહદી વિસ્તારોમાં ભીષણ આગ બનીને ફેલાઈ છે, જ્યાં દેખાવકારો અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે સીધી અથડામણ થઈ રહી છે.
પરિસ્થિતિ એટલી હદે વણસી છે કે ઈરાનના ૮૬ વર્ષીય સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈએ શનિવારે પ્રથમ વખત મૌન તોડતા પ્રદર્શનકારીઓને 'તોફાનીઓ' ગણાવ્યા છે અને સુરક્ષા દળોને તેમને 'પોતાની હદમાં રાખવા' માટે લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. હ્યુમન રાઈટ્સ એક્ટિવિસ્ટ્સના અહેવાલ મુજબ, આ હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં ૧૫ થી વધુ લોકોના મોત થયા છે અને ૫૮૦ થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. અનેક સ્થળોએ દેખાવકારોએ સરકારી ઈમારતો અને સુરક્ષા દળોના વાહનોને નિશાન બનાવીને પોતાનો રોષ પ્રગટ કર્યો છે.
આ આંતરિક અસંતોષમાં હવે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ પણ ભળી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાની સરકારને કડક ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે જો શાંતિપૂર્ણ દેખાવકારો પર જીવલેણ હુમલા કરવામાં આવશે, તો અમેરિકા તેમની 'મદદ' માટે આગળ આવશે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી ઈરાની શાસકો લાલઘૂમ થયા છે અને તેમણે આ આંદોલનને વિદેશી શક્તિઓ (અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ) દ્વારા પ્રાયોજિત 'ષડયંત્ર' ગણાવ્યું છે. ઈરાની સુરક્ષા દળોએ ઈન્ટરનેટ પર કાપ મૂકીને માહિતીના પ્રસારને રોકવાનો પણ ભરપૂર પ્રયાસ કર્યો છે.
ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન એક તરફ વાતચીતની ઓફર કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ કટ્ટરપંથી નેતાઓ આંદોલનને કચડી નાખવાની જીદ પર અડગ છે. ઈતિહાસમાં ૨૦૨૨ની 'મહસા અમીની' ક્રાંતિ બાદ આ સૌથી મોટો પડકાર માનવામાં આવે છે. દેશભરમાં 'તાનાશાહ મુર્દાબાદ'ના નારા ગુંજી રહ્યા છે અને લોકો હવે આર્થિક સુધારાની સાથે સાથે મૂળભૂત શાસન વ્યવસ્થામાં પરિવર્તનની માંગ કરી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં આ સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બનવાની દહેશત સેવાઈ રહી છે, જે પશ્ચિમ એશિયાના સમીકરણો બદલી શકે છે.