ઇન્દોર:ભારતના સૌથી સ્વચ્છ શહેર તરીકે સાત-સાત વખત એવોર્ડ જીતનાર ઇન્દોર આજે એક ભયાનક સત્યનો સામનો કરી રહ્યું છે. જળ શક્તિ મંત્રાલયના 'સ્ટેટ રિપોર્ટ ૨૦૨૪' એ ઇન્દોરની સ્વચ્છતાની ચમક પાછળ છુપાયેલી ગંદકીનો પર્દાફાશ કર્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ઇન્દોરના પીવાના પાણીના ૬૭% નમૂનાઓ ગુણવત્તા પરીક્ષણમાં નિષ્ફળ સાબિત થયા છે. જે શહેરને આપણે આધુનિકતા અને સુઘડતાનું પ્રતીક માનતા હતા, ત્યાંના નળમાંથી નીકળતું પાણી ખરેખર પીવા જેવું જ નથી. આ આંકડો માત્ર આંકડો નથી, પરંતુ એ ૧૫ પરિવારો માટે કાળમુખો સાબિત થયો છે જેમણે દૂષિત પાણીને કારણે પોતાના વ્હાલસોયા સભ્યો ગુમાવ્યા છે.

[Image showing a bar chart comparing Water Purity levels: National Average at 76% vs Indore at 33%]

ભગીરથપુરા વિસ્તારમાં દૂષિત પાણીના કારણે ૧૫ લોકોના મોત થયા બાદ સમગ્ર દેશમાં હોબાળો મચી ગયો છે. જુલાઈ અને ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ વચ્ચે કરાયેલા આ વૈજ્ઞાનિક સર્વેમાં પાણીમાં અત્યંત જોખમી 'ઇ. કોલી' (E. coli) અને કોલિફોર્મ બેક્ટેરિયાનું પ્રમાણ ભયજનક રીતે વધુ જોવા મળ્યું છે. આ બેક્ટેરિયા સીધા ગટરના પાણીના લીકેજ તરફ ઈશારો કરે છે. સૌથી આઘાતજનક બાબત એ છે કે ઇન્દોરનું વોટર ક્વોલિટી લેવલ રાષ્ટ્રીય સરેરાશ ૭૬% કરતા અડધાથી પણ ઓછું (માત્ર ૩૩%) છે. આનો અર્થ એ થયો કે ઇન્દોરના દરેક ત્રણમાંથી બે નળમાં ઝેરી પાણી આવી રહ્યું છે.

તંત્રની બેદરકારીની પરાકાષ્ઠા તો જુઓ, છેલ્લા એક વર્ષમાં મધ્યપ્રદેશમાં પાણીની ગુણવત્તા બાબતે ૯૮,૦૦૦ થી વધુ સત્તાવાર ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. લોકો નળમાં આવતા દુર્ગંધયુક્ત અને ગંદા પાણી વિશે બૂમો પાડી રહ્યા હતા, પરંતુ એસી ઓફિસમાં બેઠેલા સત્તાધીશોએ આ આક્રંદને નજરઅંદાજ કર્યું. જો આ ફરિયાદો પર સમયસર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હોત, તો કદાચ ભગીરથપુરાના ૧૫ જીવ બચાવી શકાયા હોત. સમગ્ર મધ્યપ્રદેશમાં પણ ૩૭% નમૂનાઓ ફેલ થયા છે, જે દર્શાવે છે કે આખા રાજ્યમાં જળ સંકટ અને પ્રદૂષણની સમસ્યા ગંભીર સ્તરે પહોંચી છે.

હાલમાં ઇન્દોરનું વહીવટીતંત્ર બચાવ પક્ષમાં આવી ગયું છે, પરંતુ આ અહેવાલ બાદ 'સ્માર્ટ સિટી' અને 'સ્વચ્છ શહેર'ના દાવાઓ ખોખલા સાબિત થયા છે. માત્ર રસ્તાઓ સાફ રાખવાથી શહેર સ્વચ્છ નથી બની જતું, જો જનતાને શુદ્ધ પીવાનું પાણી પણ ન મળી શકે તો તે વિકાસ વ્યર્થ છે. આ ઘટનાએ દેશના અન્ય મુખ્ય શહેરો માટે પણ લાલબત્તી સમાન છે. ઇન્દોર જેવી સ્થિતિ અન્ય કોઈ શહેરમાં ન સર્જાય તે માટે હવે જળ વિતરણ વ્યવસ્થામાં ધરખમ ફેરફારોની જરૂર છે. પ્રશ્ન એ છે કે, શું એવોર્ડની દોડમાં આપણે લોકોના જીવની કિંમત ભૂલી ગયા છીએ?