આર્કટિક અને નોર્થ એટલાન્ટિક મહાસાગરના ઊંડાણમાં જોવા મળતી ગ્રીનલેન્ડ શાર્ક પૃથ્વી પર સૌથી લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતું પૃષ્ઠવંશી પ્રાણી છે, જેની દ્રષ્ટિ ક્ષમતા મનુષ્યો માટે આશીર્વાદરૂપ બની શકે છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ તાજેતરમાં એક આશ્ચર્યજનક શોધ કરી છે જે સદીઓ જૂની ગ્રીનલેન્ડ શાર્કની આંખોની રોશની સાથે જોડાયેલી છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ શાર્ક લગભગ આંધળી હોય છે, પરંતુ નવા સંશોધને આ માન્યતાને બદલી નાખી છે.

શાર્ક વિશેની ગેરમાન્યતા અને સત્ય

ગ્રીનલેન્ડ શાર્ક આર્કટિક અને ઉત્તર એટલાન્ટિક મહાસાગરના અત્યંત ઠંડા અને અંધકારમય ઊંડાણોમાં વસવાટ કરે છે. આ માછલીઓ ૪ (ચાર) સદીઓ એટલે કે ૪૦૦ વર્ષ સુધી જીવિત રહી શકે છે. અત્યાર સુધી સંશોધકો એમ માનતા હતા કે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન આ શાર્કે તેની દ્રષ્ટિ ગુમાવી દીધી છે કારણ કે તે સમુદ્રમાં ૧૦,૦૦૦ (દસ હજાર) ફૂટ જેટલી ઊંડાઈએ અંધારામાં રહે છે અને તેની આંખોના કોર્નિયા પર પરોપજીવીઓ (પેરાસાઈટ્સ) ચોંટેલા હોય છે. પરંતુ તાજેતરના અભ્યાસમાં ખુલાસો થયો છે કે આ શાર્ક સદીઓ સુધી પોતાની તીક્ષ્ણ દ્રષ્ટિ જાળવી રાખે છે.

સંશોધનમાં શું મળ્યું?

'નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ' નામના જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા એક પેપર મુજબ, ગ્રીનલેન્ડ શાર્ક પાસે એક અકબંધ વિઝ્યુઅલ સિસ્ટમ (દ્રષ્ટિ તંત્ર) હોય છે જે ઓછાં પ્રકાશમાં જોવા માટે ખૂબ જ સારી રીતે અનુકૂળ હોય છે.

 વૈજ્ઞાનિકોએ જોયું કે દ્રષ્ટિ માટે જરૂરી કોષો શાર્કની આંખોમાં હાજર હતા અને રેટિનાને કોઈ નુકસાન થયું હોવાના પુરાવા મળ્યા ન હતા.

 *આંખના કોર્નિયા પર રહેલા પરોપજીવીઓ પણ પ્રકાશને શાર્કના રેટિના સુધી પહોંચતા રોકતા નથી.

 *યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, ઈર્વિનના ફિઝિયોલોજિસ્ટ ડોરોટા સ્કોવરોન્સ્કા-ક્રાવઝિકે જણાવ્યું હતું કે ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ, જે અંગની જરૂર ન હોય તે શરીર જાળવી રાખતું નથી, તેથી શાર્કની આંખો કાર્યરત હોવી જોઈએ.

બેઝબોલ જેવડી આંખો અને ડીએનએ રિપેર

સંશોધકોએ ૧૩૦ (એક સો ત્રીસ) વર્ષ સુધીની વય ધરાવતી શાર્કની 'બેઝબોલ' આકારની આંખોનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેની સરખામણી અન્ય પ્રાણીઓ અને માનવ અવશેષો સાથે કરી હતી.

આ સંશોધનમાં સૌથી મોટી શોધ એ હતી કે શાર્કના રેટિનામાં ડીએનએ રિપેર સાથે જોડાયેલા જનીનોની મજબૂત હાજરી જોવા મળી હતી. આ જનીનો શાર્કના અત્યંત લાંબા આયુષ્ય દરમિયાન આંખોની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે, જેથી સદીઓ પછી પણ તેમની દ્રષ્ટિ અકબંધ રહે છે.

મનુષ્યો માટે આ શોધ કેમ મહત્વની?

આ શાર્ક સદીઓ સુધી પોતાની દ્રષ્ટિ કેવી રીતે જાળવી રાખે છે તે સમજવાથી વૈજ્ઞાનિકોને મનુષ્યોમાં ઉંમર વધવાને કારણે થતી દ્રષ્ટિની સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને ગ્લુકોમા અને મેક્યુલર ડીજનરેશન જેવા આંખના રોગોની સારવારમાં આ સંશોધન નવી દિશા ચીંધી શકે છે.