નવી દિલ્હી:જૂની દિલ્હીનો હૃદયસમો વિસ્તાર ગણાતો તુર્કમાન દરવાજો અત્યારે ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. તાજેતરમાં તંત્ર દ્વારા ગેરકાયદેસર બાંધકામો તોડી પાડવાની ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી હતી, જે દરમિયાન અચાનક પથ્થરમારો થતા વાતાવરણ તંગ બની ગયું હતું. આ તે જ ઐતિહાસિક દરવાજો છે જે સૂફી સંત શાહ તુર્કમાનની યાદમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો અને તે દિલ્હીના અનેક ચડાવ-ઉતારનો મૂક સાક્ષી રહ્યો છે.
7 કિલ્લાઓ અને 8 શહેરોની અનોખી સફર: વર્ષ 1611 માં યુરોપિયન વેપારી વિલિયમ ફિન્ચે દિલ્હીને "7 કિલ્લાઓ અને 52 દરવાજાઓનું શહેર" તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. 8મી સદીથી લઈને 20મી સદી સુધી દિલ્હીએ આઠ વખત નવો અવતાર ધારણ કર્યો છે:
1. રાય પિથોરા/લાલ કોટ (731-1311): દિલ્હીનું પ્રથમ શહેર.
2. સિરી કિલ્લો (1304): અલાઉદ્દીન ખીલજીનો કિલ્લો.
3. તુગલકાબાદ (1321-23): ગિયાસુદ્દીન તુગલકે વસાવ્યું.
4. જહાંપનાહ (14મી સદી): મોહમ્મદ બિન તુગલકનું શહેર.
5. ફિરોઝાબાદ (1354): ફિરોઝશાહ તુગલકે વસાવેલું પાંચમું શહેર.
6. દિનપનાહ/શેરગઢ (1534): હુમાયુ અને શેરશાહ સૂરીનો કાળ.
7. શાહજહાનાબાદ (1649): મોગલ બાદશાહ શાહજહાંએ વસાવેલું ભવ્ય શહેર.
8. આધુનિક નવી દિલ્હી (1920): બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન રચાયેલું વર્તમાન શહેર.
શાહજહાનાબાદના રક્ષક દરવાજા: જ્યારે શાહજહાંએ દિલ્હીને પોતાની રાજધાની બનાવી, ત્યારે તેમણે શહેરની સુરક્ષા માટે 14 ભવ્ય પ્રવેશદ્વાર અને 16 નાની બારીઓ જેવી ચોકીઓ બનાવી હતી. કાળક્રમે આટલા વર્ષો પછી આજે માત્ર ગણ્યાગાંઠ્યા દરવાજા જ અડીખમ ઊભા છે. જેમાં કાશ્મીરી દરવાજો, અજમેરી દરવાજો, દિલ્હી દરવાજો અને તુર્કમાન દરવાજો મુખ્ય છે. આ દરવાજાઓ આજે પણ જૂની દિલ્હીના 5-6 કિલોમીટરના પરીઘમાં વસેલા છે.
તાજેતરની ઘટના: તુર્કમાન દરવાજા પાસે આવેલી 'ફૈઝ-એ-ઇલાહી' મસ્જિદ નજીકના વિસ્તારોમાં તંત્ર દ્વારા દબાણ હટાવવાની કામગીરી કરવામાં આવી રહી હતી. ઐતિહાસિક સ્થાપત્યોની જાળવણી અને ટ્રાફિકની સમસ્યા હળવી કરવા માટે આ કાર્યવાહી જરૂરી હતી, પરંતુ સ્થાનિક વિરોધને કારણે સ્થિતિ વણસી હતી. ઈતિહાસકારોનું માનવું છે કે આવા ઐતિહાસિક વારસાને સાચવવા માટે લોકજાગૃતિ અને કાયદાનું પાલન બંને અનિવાર્ય છે.