નવી દિલ્હી: જો તમે ઈમરજન્સીમાં મુસાફરી કરવા માટે તત્કાલ ટિકિટ બુક કરાવો છો, તો સાવધાન! ભારતીય રેલવેની ‘નો-રિફંડ’ નીતિ તમારા ખિસ્સા પર મોટો ભાર મૂકી શકે છે. રેલવેના નિયમ મુજબ, જો તમારી પાસે કન્ફર્મ તત્કાલ ટિકિટ છે અને તમે તેને રદ કરાવો છો, તો રેલવે તમને એક પણ રૂપિયો પરત કરતી નથી. આ કડક નિયમને હવે બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે.
તાજેતરમાં દાખલ થયેલી એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) માં દલીલ કરવામાં આવી છે કે, જ્યારે કોઈ મુસાફર કન્ફર્મ તત્કાલ ટિકિટ રદ કરે છે, ત્યારે રેલવે તે સીટ તરત જ વેઇટિંગ લિસ્ટવાળા બીજા મુસાફરને ફાળવી દે છે. આ રીતે રેલવે એક જ સીટ માટે બે અલગ-અલગ મુસાફરો પાસેથી ભાડું વસૂલે છે, જે અન્યાયી અને લૂંટ સમાન છે. અરજદારે માંગ કરી છે કે જો સીટ બીજાને વેચાઈ જાય, તો પહેલા મુસાફરને રિફંડ મળવું જોઈએ.
રેલવેનું કહેવું છે કે આ નીતિ ટિકિટના કાળાબજાર અને દલાલોને રોકવા માટે બનાવવામાં આવી છે. જો રિફંડની સુવિધા હોય, તો લોકો બિનજરૂરી રીતે ટિકિટો બ્લોક કરી દે અને પછી છેલ્લી ઘડીએ રદ કરે, જેનાથી ખરેખર જરૂરિયાતમંદોને સીટ ન મળે.
પણ ધ્યાન રાખો, આ 5 સંજોગોમાં મળે છે પૂરેપૂરું રિફંડ: નો-રિફંડનો નિયમ બધે લાગુ નથી પડતો. આ કિસ્સામાં તમે પૂરા પૈસા પાછા મેળવી શકો છો:
1. જો ટ્રેન તેના ઉદ્ગમ સ્થાનથી 3 કલાકથી વધુ મોડી હોય.
2. જો ટ્રેનનો રૂટ ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યો હોય અને મુસાફર તે રૂટ પર જવા ન માંગતા હોય.
3. જો ટ્રેન જ રદ (Cancel) કરવામાં આવે.
4. જો તમને જે ક્લાસમાં ટિકિટ મળી છે તેનાથી નીચેના ક્લાસમાં સીટ ફાળવવામાં આવે.
5. જો ટિકિટ વેઇટિંગમાં હોય અને ચાર્ટ બન્યા પછી પણ કન્ફર્મ ન થાય (આવી ટિકિટ ઓટોમેટિક કેન્સલ થઈ જાય છે અને પૈસા પરત આવે છે).
નિષ્ણાતની સલાહ: જો તમારી મુસાફરી 100% નક્કી ન હોય, તો તત્કાલ ટિકિટ બુક કરવાનું ટાળો. જાન્યુઆરી 2026 થી રેલવેએ ‘તારીખ ફેરફાર’ (Date Change) ની સુવિધા પણ આપી છે, પરંતુ તે કન્ફર્મ સામાન્ય ટિકિટો માટે વધુ સરળ છે. તત્કાલના કિસ્સામાં હજુ પણ નિયમો લોખંડી છે.