નવી દિલ્‍હી, તા.૧૨: વિશ્વની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત એજન્‍સીઓમાંની એક ઇસરોને ૨૦૨૬ ના તેના પહેલા મિશનમાં મોટો આંચકો લાગ્‍યો. ISRO નું વિશ્વસનીય રોકેટ, PSLV-C62, તેના ગંતવ્‍ય સ્‍થાન સુધી પહોંચવામાં નિષ્‍ફળ ગયું. શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન અવકાશ કેન્‍દ્રથી એક શાનદાર અને ગર્જનાપૂર્ણ પ્રક્ષેપણ છતાં, રોકેટે ત્રીજા તબક્કામાં નિયંત્રણ ગુમાવ્‍યું, જેના કારણે દેશના મહત્‍વપૂર્ણ જાસૂસી ઉપગ્રહ, અન્‍વેષા અને ૧૫ અન્‍ય નાના ઉપગ્રહોને અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્‍યા.

૨૬૦-ટન વજનવાળા PSLV-DL સંસ્‍કરણને સતીશ ધવન અવકાશ કેન્‍દ્રથી સવારે ૧૦:૧૭ વાગ્‍યે IST પર સફળતાપૂર્વક ઉડાન ભરી. પ્રથમ અને બીજા તબક્કામાં સંપૂર્ણ રીતે સામાન્‍ય કામગીરી થઈ, અને સોલિડ બૂસ્‍ટર સેપરેશન સરળ હતું. દેશભરના લોકોએ લાઇવ પ્રસારણ દ્વારા પ્રક્ષેપણ જોયું.

જોકે, ત્રીજા તબક્કાના ઇગ્નીશન પછી, મિશન કંટ્રોલ રૂમ અચાનક શાંત થઈ ગયો. ટેલિમેટ્રી ડેટા બંધ થઈ ગયો, જેનાથી સ્‍પષ્ટ થયું કે રોકેટ ઇચ્‍છિત ૫૦૫ કિમી સૂર્ય-સિંક્રનસ ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચવામાં નિષ્‍ફળ ગયું હતું.

ઘટના પછી ISRO ચીફ વી. નારાયણને કહ્યું, ત્રીજા તબક્કાના અંત સુધી રોકેટનું પ્રદર્શન સામાન્‍ય હતું, પરંતુ તે પછી, રોલ રેટ એરર જોવા મળી, અને રોકેટ તેના નિર્ધારિત માર્ગથી ભટકાઈ ગયું. અમે ડેટાનું વિશ્‍લેષણ કરી રહ્યા છીએ, પરંતુ મિશન હજુ પૂર્ણ થયું નથી. અમે ટૂંક સમયમાં વિગતો શેર કરીશું.

આ મિશનનું સૌથી મોટું નુકસાન EOS-N1 (અન્‍વેષા) નું નુકસાન હતું. આ DRDO માટે બનાવવામાં આવેલ હાઇપરસ્‍પેક્‍ટ્રલ ઇમેજિંગ સેટેલાઇટ હતો, જે સરહદોનું નિરીક્ષણ કરવા અને દુશ્‍મનના લક્ષ્યોને ઓળખવામાં ખૂબ સક્ષમ હતો. તે દરિયાઈ દેખરેખ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્‍યું હતું. વધુમાં, મિશનમાં ભારત અને વિદેશમાં સ્‍ટાર્ટઅપ્‍સ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા ૧૫ અન્‍ય નાના ઉપગ્રહોનો સમાવેશ થતો હતો, જે હવે કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગયા છે. આમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વિકસિત પ્રાયોગિક ઉપગ્રહો, ખાનગી કંપનીઓના ટેકનોલોજી ટેસ્‍ટબેડ્‍સ અને સ્‍પેનના KID રી-એન્‍ટ્રી ડેમોસ્‍ટ્રેટરનો સમાવેશ થાય છે.

આ નિષ્‍ફળતા ઓગસ્‍ટ ૨૦૨૫ માં PSLV-C61 મિશનની યાદ અપાવે છે, જેણે ત્રીજા તબક્કામાં ચેમ્‍બર પ્રેશરમાં ઘટાડો થવાને કારણે EOS-09 ઉપગ્રહ ગુમાવ્‍યો હતો. C62 મિશન પણ લગભગ આઠ મિનિટ પછી અટકી ગયું, જેનાથી ઘન-બળતણ ત્રીજા તબક્કાની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્‍નો ઉભા થયા. ISRO એ પુષ્ટિ આપી છે કે રોકેટ તેના ઇચ્‍છિત ઉડાન માર્ગથી ભટકી ગયું છે અને હવે આ બાબતની તપાસ કરવા માટે નિષ્‍ફળતા વિશ્‍લેષણ સમિતિની રચના કરશે.

સતત આઠ મહિનામાં આ બીજી દુર્લભ PSLV નિષ્‍ફળતા છે. અગાઉ, PSLV એ ચંદ્રયાન-૧ અને આદિત્‍ય-L૧ જેવા ઐતિહાસિક મિશનને ૬૩ -ક્ષેપણોમાં આશરે ૯૪ ટકા સફળતા દર સાથે ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડ્‍યા છે.

PSLV નો ઉપયોગ કરીને NSIL દ્વારા સંચાલિત વાણિજ્‍યિક રાઇડશેર મિશનની વિશ્વસનીયતા પણ ઘટી ગઈ છે. આ ભારતના ઉભરતા ખાનગી અવકાશ સ્‍ટાર્ટઅપ્‍સ અને આંતરરાષ્‍ટ્રીય ગ્રાહકોના વિશ્વાસને અસર કરી શકે છે. આ બેવડી નિષ્‍ફળતા ISRO ની મહત્‍વાકાંક્ષી ૨૦૨૬ યોજનાઓ પર અસર - ૧૦૦ થી વધુ ઉપગ્રહો લોન્‍ચ કરવા, NavIC નું વિસ્‍તરણ કરવા અને ગગનયાન માનવ મિશન માટે તૈયારી કરવી.

જોકે, PSLV ની મોડ્‍યુલર ડિઝાઇન સુધારાની આશા આપે છે. ISRO ના નેતળત્‍વએ ખાતરી આપી છે કે જરૂરી તકનીકી સુધારાઓ પછી કાર્યક્રમને પાટા પર પાછો લાવવામાં આવશે, અને જો જરૂરી હોય તો LVM3 જેવા વિકલ્‍પો પર પણ વિચાર કરવામાં આવશે.