નવી દિલ્હી : ભારતીય લોકશાહીના સૌથી મહત્વના પદ એવા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) અને ચૂંટણી કમિશનરો (ECs) ને મળતી કાનૂની મુક્તિ હવે વિવાદના ઘેરામાં આવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે એક ઐતિહાસિક અરજી પર સુનાવણી કરતા કેન્દ્ર સરકાર અને ચૂંટણી પંચને નોટિસ જારી કરી છે. સંસદ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૩માં પસાર કરવામાં આવેલા નવા કાયદા સામે સર્વોચ્ચ અદાલતે હવે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૨૦૨૩માં 'મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિમણૂક અને સેવાની શરતો) બિલ' પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાયદાની એક જોગવાઈ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનરો જ્યારે તેમના હોદ્દા પર રહીને સત્તાવાર ફરજો બજાવે, ત્યારે તેમના દ્વારા લેવાયેલા કોઈપણ નિર્ણય કે કાર્ય બદલ તેમની સામે કોઈ પણ સિવિલ (નાગરિક) કે ક્રિમિનલ (ફોજદારી) કાર્યવાહી કરી શકાશે નહીં. આ જોગવાઈ તેમને એક પ્રકારે આજીવન રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની આકરી ટિપ્પણી
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે આ મામલે ગંભીરતા દાખવતા કહ્યું કે, "અમે આ કાયદાની ઉંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા માંગીએ છીએ." અરજદારના વકીલે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે, બંધારણના ઘડવૈયાઓએ આવી અસીમિત મુક્તિ સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોને પણ આપી નથી. સંસદ પાસે એવી કોઈ સત્તા નથી કે તે ઉચ્ચ બંધારણીય હોદ્દા ધરાવતા વ્યક્તિઓને આ પ્રકારે 'અભૂતપૂર્વ આજીવન કવચ' પૂરું પાડે.
લોકશાહી માટે મહત્વનો નિર્ણય
અરજીમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે આ કાયદો સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા પર સવાલ ઉભા કરી શકે છે. જો ચૂંટણી કમિશનરોને ખબર હોય કે તેમના કોઈ પણ ખોટા નિર્ણય સામે ક્યારેય કાનૂની કાર્યવાહી નહીં થાય, તો તેની અસર દેશની ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર પડી શકે છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલે કેન્દ્ર સરકારનો જવાબ મળ્યા બાદ નક્કી કરશે કે આ કાયદો બંધારણીય છે કે નહીં.