મુંબઈ  : મહારાષ્ટ્રમાં 15 જાન્યુઆરીએ યોજાનારી મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીઓ પૂર્વે ભારતની સૌથી ધનિક નાગરિક સંસ્થા, બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) ફરી ચર્ચામાં છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે BMCએ રજૂ કરેલું ₹74,427 કરોડનું બજેટ એટલું મોટું છે કે તે હિમાચલ પ્રદેશ, ગોવા અને અરુણાચલ પ્રદેશ જેવા અનેક ભારતીય રાજ્યોના કુલ બજેટને પણ પાછળ છોડી દે છે.

કમાણીના મુખ્ય સ્ત્રોત: તિજોરી કેવી રીતે ભરાય છે?

BMCની આર્થિક સદ્ધરતાનો મુખ્ય આધાર તેના વિવિધ કરવેરા અને રોકાણો છે.

· મિલકત વેરો (Property Tax): વર્ષ 2025-26 માટે પાલિકાને મિલકત વેરા પેટે આશરે ₹5,200 કરોડની આવક થવાનો અંદાજ છે.

· વિકાસ શુલ્ક (Development Charges): બિલ્ડરો અને ડેવલપર્સ પાસેથી વસૂલવામાં આવતી ફી આવકનો મોટો હિસ્સો છે.

· GST વળતર (GST Compensation): જકાત (Octroi) નાબૂદ થયા બાદ સરકાર તરફથી મળતું વળતર.

· ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD): BMC પાસે આશરે ₹81,000 કરોડથી વધુની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ છે, જેનું વ્યાજ પણ તેની આવકમાં મોટો વધારો કરે છે.

ખર્ચ ક્યાં થાય છે? મુંબઈગરાને શું મળે છે?

BMC તેના બજેટનો મોટો હિસ્સો શહેરના માળખાગત વિકાસ પાછળ ખર્ચે છે.

1.      ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (58%): કુલ બજેટમાંથી ₹43,166 કરોડ મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે, જેમાં કોસ્ટલ રોડ, પુલો, ગટર વ્યવસ્થા અને રસ્તાઓના સિમેન્ટીકરણનો સમાવેશ થાય છે.

2.      આરોગ્ય અને શિક્ષણ: બજેટના 10% હિસ્સો આરોગ્ય સેવાઓ માટે અનામત છે. 100 બેટરી સંચાલિત સક્શન મશીનો અને શાળાઓના આધુનિકીકરણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

3.      BEST ને સહાય: મુંબઈની જીવાદોરી સમાન 'બેસ્ટ' બસ સેવાને ટકાવી રાખવા માટે ₹1,000 કરોડની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવી છે.

રાજ્યો સાથે સરખામણી

જ્યાં ગોવાનું બજેટ ₹28,162 કરોડ અને સિક્કિમનું ₹16,196 કરોડ છે, ત્યાં એકલા મુંબઈ શહેરનું સંચાલન કરતી સંસ્થાનું બજેટ ₹74,000 કરોડને પાર કરી ગયું છે. દિલ્હી (MCD) અને બેંગલુરુ (BBMP) જેવી મહાનગરપાલિકાઓના બજેટ પણ BMCની સરખામણીમાં ઘણા નાના છે. હાલમાં ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની ગેરહાજરીમાં વહીવટકર્તા દ્વારા આ જંગી વહીવટ ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે.