ભારત વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમઃ આપી ૨૧ લાખ નોકરીઓ
સ્ટાર્ટઅપ્સની સંખ્યા ૪૦૦ થી વધીને ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ થઈ ગઈ છે. આ ઇકોસિસ્ટમમાં ૧૨૦ યુનિકોર્નનો સમાવેશ થાય છે, જેનું કુલ મૂલ્ય $૩૫૦ બિલિયનથી વધુ છે
નવી દિલ્હી,તા.૧૬: સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા પહેલને દસ વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. ૧૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૬ના રોજ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ, આ પહેલ ભારતના આર્થિક પરિવર્તનના એક આવશ્યક સ્તંભ તરીકે ઉભરી આવી છે. છેલ્લા દાયકામાં, ભારત નોકરી શોધનારાઓના દેશથી નોકરી સર્જકોના દેશમાં ફેરવાઈ ગયું છે.
ભારત હવે વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ ધરાવે છે. તે વાર્ષિક ૧૨-૧૫ ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામી રહ્યું છે. તેની શરૂઆતથી, સ્ટાર્ટઅપ્સની સંખ્યા ૪૦૦ થી વધીને ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ થઈ ગઈ છે. આ ઇકોસિસ્ટમમાં ૧૨૦ યુનિકોર્ન (કંપનીઓ જેની કિમત ઼૧ બિલિયનથી વધુ છે) શામેલ છે જેનું સંયુક્ત મૂલ્ય $૩૫૦ બિલિયનથી વધુ છે.
૨.૧ મિલિયનથી વધુ નોકરીઓ
DPIIET રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતના સ્ટાર્ટઅપ્સે ૨.૧ મિલિયનથી વધુ નોકરીઓ બનાવી છે, જેમાં ફક્ત ૨૦૨૫ માં ૪૪,૦૦૦ થી વધુ નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ ઉમેરાયા છે. ૨૦૨૫ માં સ્ટાર્ટઅપ બંધ થવાની સંખ્યા પાંચ વર્ષના નીચલા સ્તરે આવી ગઈ છે, જે દર્શાવે છે કે સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્ર સ્થિર થઈ રહ્યું છે.
સરકારી ડેટા અનુસાર, ભારતના સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં માળખાકીય ફેરફારો થયા છે, જેમાં માન્ય સ્ટાર્ટઅપ્સ, રોજગાર અને મૂડી રોકાણમાં ઝડપી વધારો થયો છે.
નાના શહેરો પણ ફાળો આપે છે
અહેવાલ દર્શાવે છે કે જ્યારે બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, મુંબઈ અને દિલ્હી-NCR જેવા મોટા શહેરો આર્થિક પરિવર્તનમાં મોખરે રહ્યા છે, ત્યારે લગભગ ૫૦% સ્ટાર્ટઅપ્સ નાના શહેરોમાંથી આવી રહ્યા છે (ટાયર ૨ અને ટાયર ૩). આનો અર્થ એ થયો કે હવે દેશના દરેક ખૂણામાં લોકો પોતાના વ્યવસાયો શરૂ કરી રહ્યા છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ અર્થતંત્રને પણ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે સરકારી સહાય
સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે રૂ.૧૦,૦૦૦ કરોડનું ખાસ ભંડોળ બનાવ્યું.
સ્ટાર્ટઅપ્સને ત્રણ વર્ષની કર મુક્તિ, સરળ નિયમો અને સ્વ-પ્રદાન પ્રમાણપત્ર આપવાની ક્ષમતા આપવામાં આવી હતી.
ગામડાઓમાં મહિલાઓ અને નાના ઉદ્યોગસાહસિકોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ખાસ કાર્યક્રમો શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
AI અને ડીપ ટેક પર વધુ ધ્યાન
અત્યાર સુધી, સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયાનું ધ્યાન સામાન્ય વ્યવસાય અને ઈ-કોમર્સ જેવા ક્ષેત્રો પર હતું. પરંતુ હવે સરકારનું લક્ષ્ય ભવિષ્યની ટેકનોલોજી છે. AI (કૃત્રિમ બુદ્ધિ), એટલે કે, ટેકનોલોજી જે માણસોની જેમ વિચારી અને સમજી શકે છે, અને ડીપ ટેક, જેમાં વિજ્ઞાન અને એન્જાિનિયરિગમાં ઊંડા સંશોધન (જેમ કે રોબોટિક્સ, અવકાશ ટેકનોલોજી, અથવા નવી દવાઓ વિકસાવવી) શામેલ છે. સરકાર ઇચ્છે છે કે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ ફક્ત એપ્લિકેશનો જ નહીં પરંતુ વિશ્વ માટે નવી ટેકનોલોજીની શોધ પણ કરે. આ માટેનો રોડમેપ શુક્રવારે બહાર પાડી શકાય છે.
નવા ક્ષેત્રોમાં ઉભરી રહેલા સ્ટાર્ટઅપ્સ
ભારતમાં હવે ૧,૦૦૦ થી વધુ સંરક્ષણ સ્ટાર્ટઅપ્સ, ૩૮૦ થી વધુ અવકાશ સ્ટાર્ટઅપ્સ, લગભગ ૫,૦૦૦ એગ્રીટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ અને લગભગ ૯૦૦ જનરેટિવ AI સ્ટાર્ટઅપ્સ છે.
સરકારી ખરીદી, ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ લક્ષ્યો અને ભંડોળે આ કંપનીઓને પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સથી વાસ્તવિક જીવનમાં અમલીકરણ તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરી છે. પરિણામે, સ્ટાર્ટઅપ્સ હવે સંરક્ષણ, અવકાશ, કૃષિ અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોનો ભાગ બની ગયા છે.
આંકડા શું કહે છે?
DPIIT દ્વારા ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સ માન્યતા પ્રાપ્ત છે.
આ સ્ટાર્ટઅપ્સે ૨.૧ મિલિયનથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન કર્યું છે.
૪૫% થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ભાગીદાર તરીકે મહિલાઓ હોય છે.
દરેક ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ સરેરાશ ૧૧ નોકરીઓનું સર્જન કરે છે.
વિભાગ દરરોજ આશરે ૮૦ સ્ટાર્ટઅપ્સને માન્યતા આપે છે.
દેશભરમાં ૨૧૯ ઇન્ક્યુબેટર્સને ૨૦૨૫ સુધીમાં બીજ મૂડી પૂરી પાડવા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉભરતા સાહસોએ વેન્ચર કેપિટલ, પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી અને ગ્રોથ ફંડિગમાં ખાનગી રોકાણમાં $૧૫૦ બિલિયનથી વધુ એકત્ર કર્યા છે.
(10:31 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
