નવી દિલ્હી : ભારતની નદીઓની શાન અને પવિત્ર ગંગાની ઓળખ સમાન ડોલ્ફિનના સંરક્ષણ માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટું ડગલું ભર્યું છે. પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય દ્વારા આજે ઉત્તર પ્રદેશના બિજનોરથી 'પ્રોજેક્ટ ડોલ્ફિન' હેઠળ બીજા રેન્જવાઇડ ડોલ્ફિન સર્વેનો વિધિવત પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. આ સર્વેક્ષણ નદીઓ અને નદીમુખના વિસ્તારોમાં ડોલ્ફિનની વસ્તીનો સચોટ અંદાજ મેળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
બે તબક્કામાં નદીઓનો ખૂણેખૂણો તપાસાશે
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ વિશાળ અભિયાન બે તબક્કામાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત બિજનોરથી કરવામાં આવી છે, જે ગંગાના મુખ્ય પ્રવાહને આવરી લેતા ગંગા સાગર સુધી અને પશ્ચિમમાં સિંધુ નદી સુધી વિસ્તરશે. ત્યારબાદ, બીજા તબક્કામાં પૂર્વોત્તર ભારતની બ્રહ્મપુત્રા નદી, ગંગાની વિવિધ ઉપનદીઓ, પશ્ચિમ બંગાળના સુંદરવન અને ઓડિશાના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં સર્વે હાથ ધરવામાં આવશે.
માત્ર ગણતરી જ નહીં, જોખમોનું પણ થશે વિશ્લેષણ
આ સર્વેક્ષણ માત્ર સંખ્યા જાણવા પૂરતું મર્યાદિત નથી. નિષ્ણાતોની ટીમ ગંગા અને સિંધુ નદીની ડોલ્ફિનની સાથે સાથે ઓડિશાની ખાસ ઇરાવદી ડોલ્ફિનની સ્થિતિનું પણ નિરીક્ષણ કરશે. નદીઓમાં વધી રહેલા પ્રદૂષણ, આબોહવા પરિવર્તન અને શિકાર જેવા જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ડોલ્ફિનના રહેઠાણની આસપાસના અન્ય પ્રાણીસૃષ્ટિ (Fauna) ના સંરક્ષણની પ્રાથમિકતાઓ પણ નક્કી કરવામાં આવશે.
સંરક્ષણ આયોજન માટે માસ્ટર પ્લાન
પ્રોજેક્ટ ડોલ્ફિન હેઠળનો આ ડેટા ભવિષ્યના સંરક્ષણ આયોજન માટે પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે. વસ્તીના નવા અંદાજોથી ખ્યાલ આવશે કે અગાઉના પ્રયાસો કેટલા સફળ રહ્યા છે અને કયા વિસ્તારોમાં વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. ડોલ્ફિન એ નદીઓની ઇકોસિસ્ટમ માટે 'ઇન્ડિકેટર સ્પીસીઝ' ગણાય છે, એટલે કે જો ડોલ્ફિન સુરક્ષિત હશે તો નદીઓ પણ સ્વસ્થ રહેશે.