રાજકોટ: હિન્દુ ધર્મમાં હનુમાનજી એક એવા દેવતા છે જેમના અનેક નામ છે, પરંતુ ભક્તોમાં જે નામ સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે તે છે 'બજરંગબલી'. આ નામ માત્ર પરાક્રમનું પ્રતીક નથી, પરંતુ હનુમાનજીના અજેય શરીર અને અજોડ શક્તિની ગાથા છે. બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે આ નામનો સીધો સંબંધ દેવોના રાજા ઇન્દ્રના સૌથી શક્તિશાળી શસ્ત્ર 'વજ્ર' સાથે જોડાયેલો છે.

વજ્ર જેવું કઠોર અંગ એટલે 'વજરંગ'

'બજરંગબલી' શબ્દ વાસ્તવમાં બે શબ્દોનો બનેલો છે: 'બજરંગ' અને 'બલી'. સંસ્કૃતમાં મૂળ શબ્દ 'વજરંગ' (વજ્ર + અંગ) છે, જેનો અર્થ થાય છે જેમના અંગો વજ્ર જેવા કઠણ અને મજબૂત છે. પૌરાણિક કથા મુજબ, જ્યારે બાળ હનુમાન સૂર્યદેવને ફળ સમજીને ગળી જવા આકાશમાં ઉડ્યા, ત્યારે ઇન્દ્રદેવે તેમને રોકવા માટે પોતાના અમોઘ શસ્ત્ર 'વજ્ર'નો પ્રહાર કર્યો હતો. આ પ્રહારથી હનુમાનજીની દાઢી (હનુ) પર ઈજા થઈ, પરંતુ તેમનું શરીર વજ્રના તેજને પચાવી ગયું અને તે વધુ શક્તિશાળી બની ગયું. ત્યારથી તેઓ 'વજરંગબલી' કહેવાયા.

તુલસીદાસજીનું યોગદાન અને લોકપ્રિયતા

રસપ્રદ વાત એ છે કે, મહર્ષિ વાલ્મીકિ રચિત મૂળ રામાયણમાં 'બજરંગબલી' શબ્દનો ઉલ્લેખ મળતો નથી. ત્યાં તેમને મારુતિ કે અંજનીપુત્ર તરીકે સંબોધવામાં આવ્યા છે. પરંતુ, જ્યારે ગોસ્વામી તુલસીદાસજીએ અવધી ભાષામાં 'શ્રી રામચરિતમાનસ'ની રચના કરી, ત્યારે તેમણે લોકભાષામાં 'વજરંગ' શબ્દને બદલે 'બજરંગ' શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો. તુલસીદાસજીની ભક્તિ અને હનુમાન ચાલીસાના પાઠને કારણે 'બજરંગબલી' નામ ઘર-ઘરમાં ગુંજતું થયું.

નામનું આધ્યાત્મિક મહત્વ

'બજરંગબલી' નામનો જાપ કરવા માત્રથી ભક્તોમાં સાહસ અને આત્મવિશ્વાસનો સંચાર થાય છે. શાસ્ત્રોક્ત માન્યતા મુજબ, આ નામ લેવાથી નકારાત્મક શક્તિઓ, ભય અને શત્રુઓનો નાશ થાય છે. જે રીતે વજ્ર અવિનાશી છે, તેવી જ રીતે હનુમાનજીના આશીર્વાદ પણ અવિનાશી માનવામાં આવે છે. આજે પણ કરોડો ભક્તો શ્રદ્ધાપૂર્વક 'જય બજરંગબલી'ના નારા લગાવીને પોતાના સંકટો દૂર કરવાની પ્રાર્થના કરે છે.