ગોપેશ્વર: સામાન્ય રીતે શિયાળાના આ મહિનાઓમાં ઉત્તરાખંડના પહાડો સફેદ બરફની ચાદર ઓઢીને બેઠા હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ બિલકુલ વિપરીત અને ડરામણી છે. પર્વતીય વિસ્તારોમાં વરસાદના એક-એક ટીપા અને બરફના એક-એક ટુકડા માટે લોકો તરસી રહ્યા છે. છેલ્લા અઢી મહિનાથી આકાશમાંથી અમૃતવર્ષા ન થવાને કારણે પહાડોમાં દુષ્કાળ જેવી ભયાનક સ્થિતિ સર્જાઈ છે. સિંચાઈ તો દૂરની વાત છે, હવે પીવાના પાણીના કુદરતી સ્ત્રોતો પણ સુકાઈ રહ્યા છે. આ સંકટમાંથી ઉગારવા માટે વિજ્ઞાન કે ટેકનોલોજી નહીં, પણ હવે પહાડી લોકોએ પોતાની સદીઓ જૂની શ્રદ્ધાનો આશરો લીધો છે. ચમોલી જિલ્લાના ગ્રામજનોએ સામૂહિક રીતે દેવતાઓને રીઝવવા માટે "ઉચ્ચાયન" (પવિત્ર વ્રત) લેવાનું નક્કી કર્યું છે.

શનિવારે ચમોલીના વાન ગ્રામ પંચાયતમાં એક ઐતિહાસિક 'ચૌપાલ' યોજાઈ હતી, જેમાં આખું ગામ એકત્રિત થયું હતું. આ સભામાં ભાવુક બનેલા ગ્રામજનોએ પરંપરાગત વિધિ સાથે તેમના આરાધ્ય લાટુ દેવતા અને માતા નંદા દેવી સમક્ષ વ્રત લીધું હતું. પર્વતીય સંસ્કૃતિમાં એવી માન્યતા છે કે જ્યારે પ્રકૃતિ રિસાય છે ત્યારે દેવી-દેવતાઓની આરાધના જ ઉકેલ લાવે છે. આ માત્ર કોઈ ધાર્મિક વિધિ નથી, પણ પહાડના લોકોનો પ્રકૃતિ પ્રત્યેનો અતૂટ પ્રેમ અને વિશ્વાસ છે. ગ્રામજનો માને છે કે તેમની સાચી ભક્તિ ચોક્કસપણે આકાશમાંથી વાદળોને ખેંચી લાવશે અને સૂકી ધરતીની તરસ છિપાવશે.

સ્થાનિક રહીશ હીરા સિંહ બિષ્ટે આ પરંપરા વિશે માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, પહાડોમાં જ્યારે પણ કોઈ મોટું સંકટ આવે છે ત્યારે સામૂહિક પ્રાર્થના જ અમારો છેલ્લો વિકલ્પ હોય છે. ચૌપાલમાં સર્વાનુમતે એક કઠોર નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે જો આગામી એક અઠવાડિયામાં આકાશમાંથી બરફ કે વરસાદ નહીં પડે, તો ગ્રામજનો લાટુ દેવતાના મંદિરે જઈને અચોક્કસ મુદતના ધ્યાન પર ઉતરી જશે. આ ધ્યાન ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે જ્યાં સુધી પ્રકૃતિ દેવતા પીગળીને હિમવર્ષા ન કરે. પહાડોની આ સામૂહિક સંસ્કૃતિ આજે પણ જીવંત છે, જ્યાં સમગ્ર સમુદાય પોતાના અસ્તિત્વ માટે એકસાથે મળીને દેવોને વિનંતી કરે છે.

હિમાલયના આ પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં હિમવર્ષા માત્ર પર્યટન માટે નહીં, પણ ખેતી અને જીવસૃષ્ટિ માટે અનિવાર્ય છે. બરફ ન પડવાને કારણે જમીનમાં ભેજ ખતમ થઈ રહ્યો છે, જેની અસર આગામી પાક પર પણ પડશે. દેશભરના પર્યાવરણવાદીઓ આ 'ડ્રાય સ્પેલ' (સૂકો ગાળો) જોઈને ચિંતિત છે, ત્યારે આ પહાડી લોકોની શ્રદ્ધા કદાચ વિજ્ઞાનથી પર એવો કોઈ ચમત્કાર કરી બતાવે તેની રાહ જોવાઈ રહી છે. હાલ તો આખું ચમોલી આકાશ તરફ મીટ માંડીને બેઠું છે, એ આશા સાથે કે દેવતાઓ તેમની પોકાર સાંભળશે અને શ્વેત બરફના આશીર્વાદ સાથે પહાડો ફરીથી ખીલી ઉઠશે.