રેવા (મધ્યપ્રદેશ): સામાન્ય રીતે જો માણસને એકાદ રાત પણ પૂરતી ઊંઘ ન મળે, તો બીજા દિવસે માથાનો દુખાવો, ચીડિયાપણું અને અશક્તિ શરીરને ઘેરી વળે છે. પરંતુ મધ્યપ્રદેશના રેવા જિલ્લાના નિવૃત્ત જોઈન્ટ કલેક્ટર મોહનલાલ દ્વિવેદીનો કિસ્સો તબીબી જગતને હચમચાવી દેનારો છે. ૭૫ વર્ષીય મોહનલાલ દાવો કરે છે કે વર્ષ ૧૯૭૫માં જ્યારે દેશમાં કટોકટી (Emergency) લાદવામાં આવી હતી, ત્યારે તેમણે છેલ્લી વખત ગાઢ ઊંઘ લીધી હતી. ત્યારથી અત્યાર સુધી, એટલે કે છેલ્લા ૫૦ વર્ષથી, તેમની આંખોમાં ઊંઘનું એક ટીપું પણ આવ્યું નથી. આ વાત સાંભળવામાં કોઈ દંતકથા જેવી લાગે છે, પરંતુ મોહનલાલની સ્ફૂર્તિ અને સ્વાસ્થ્ય જોઈને નિષ્ણાતો પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા છે.

પોતાની આ અનોખી સ્થિતિનું વર્ણન કરતા મોહનલાલ કહે છે કે, "હું રાત્રે પથારીમાં આડો પડું છું, આંખો પણ બંધ કરું છું, પરંતુ મારું મગજ ક્યારેય શાંત થતું નથી. મારું મન સતત જાગૃત અવસ્થામાં રહે છે, જાણે અંદર કોઈ સ્વીચ ચાલુ રહી ગઈ હોય." સામાન્ય માણસ માટે જે સ્થિતિ પાગલપન તરફ દોરી જાય, તે મોહનલાલ માટે વરદાન સાબિત થઈ છે. નોકરી દરમિયાન બાણસાગર ડેમ પ્રોજેક્ટમાં તેઓ કલાકો સુધી પગપાળા મુસાફરી કરતા હતા, જે જોઈને તેમના યુવાન સહકર્મીઓ પણ થાકી જતા, પણ મોહનલાલના ચહેરા પર થાકની એક રેખા પણ નહોતી દેખાતી. રાત્રે જ્યારે આખું શહેર સન્નાટામાં ગરકાવ હોય છે, ત્યારે તેઓ પુસ્તકો વાંચીને અથવા ટહેલીને સમય વિતાવે છે.

આ રહસ્યનો ઉકેલ શોધવા માટે મોહનલાલે દિલ્હી અને મુંબઈની દેશી-વિદેશી હોસ્પિટલોના ઉંબરા ઘસી નાખ્યા છે. તેમણે એલોપેથીથી માંડીને આયુર્વેદ, યોગ અને છેવટે વળગાડ મુક્તિ જેવા રસ્તાઓ પણ અપનાવ્યા, પરંતુ વિજ્ઞાન પાસે આનો કોઈ સચોટ જવાબ નથી. ડોક્ટરો સ્વીકારવા તૈયાર નથી કે ઊંઘ વગર કોઈ માણસ અડધી સદી સુધી જીવિત અને સ્વસ્થ રહી શકે, છતાં મોહનલાલનું શરીર અને મગજ કોઈ પણ બીમારી વગર કાર્યરત છે. તબીબી ભાષામાં જેને 'ઇન્સોમ્નિયા' (અનિદ્રા) કહેવાય છે, તેના કરતા આ સ્થિતિ તદ્દન અલગ છે કારણ કે અહીં શરીરને ઊંઘની જરૂરિયાત જ અનુભવાતી નથી.

મોહનલાલ દ્વિવેદી માટે હવે આ કોઈ બીમારી નથી, પરંતુ તેમની જીવનશૈલી બની ગઈ છે. તેઓ માને છે કે આ બધું કુદરતની કે ભગવાનની કોઈ ખાસ કૃપા છે. વિજ્ઞાન માટે આ એક ગંભીર સંશોધનનો વિષય છે કે માનવ શરીર 'સ્લીપ સાયકલ' (ઊંઘનું ચક્ર) વગર આટલી લાંબી મુસાફરી કેવી રીતે કરી શકે. રેવાના આ નિવૃત્ત અધિકારી આજે એક એવી વ્યક્તિ તરીકે ઓળખાય છે જેણે સમયને મ્હાત આપી છે અને જેની આંખો પાછલા પાંચ દાયકાથી સૂરજ અને ચાંદ બંનેને એકસરખી જાગૃત અવસ્થામાં નિહાળી રહી છે.