નવી દિલ્હી:ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે કિશોરવયના પ્રેમ સંબંધો અને POCSO (પ્રોટેક્શન ઓફ ચિલ્ડ્રન ફ્રોમ સેક્સ્યુઅલ ઓફેન્સીસ) કાયદાની કડક કલમો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે એક ક્રાંતિકારી પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને એન.કે. સિંહની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારને વિનંતી કરી છે કે POCSO કાયદામાં "રોમિયો-જુલિયટ કલમ" ઉમેરવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવામાં આવે. આ કલમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા કિશોરોને સુરક્ષા આપવાનો છે જેઓ લગભગ સમાન ઉંમરના છે અને પરસ્પર સંમતિથી સંબંધમાં છે. હાલના કાયદા મુજબ, ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના સગીર સાથેની કોઈપણ જાતીય પ્રવૃત્તિ, ભલે તે સંમતિથી હોય, તેને 'બળાત્કાર' ગણવામાં આવે છે, જેના કારણે અનેક યુવાનોની જિંદગી જેલના સળિયા પાછળ બરબાદ થઈ રહી છે.

"રોમિયો-જુલિયટ કલમ" ની કલ્પના અમેરિકાના કાયદા પરથી લેવામાં આવી છે. આ જોગવાઈ મુજબ, જો બે કિશોરો વચ્ચેનો વય તફાવત ઓછો હોય (સામાન્ય રીતે ૨ થી ૫ વર્ષ), તો તેમના સંબંધને ગુનો માનવામાં આવશે નહીં. ભારતના સંદર્ભમાં એવો પ્રસ્તાવ છે કે જો કિશોરની ઉંમર ઓછામાં ઓછી ૧૬ વર્ષ હોય અને સામેના ભાગીદાર સાથે તેની વયનો તફાવત ૩ વર્ષથી વધુ ન હોય, તો તેમના પર ફોજદારી કેસ ચલાવવો જોઈએ નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું છે કે ઘણીવાર જ્યારે કિશોરો પ્રેમમાં પડે છે, ત્યારે તેમના પરિવારો આ સંબંધનો વિરોધ કરવા માટે POCSO જેવી કડક કલમોનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરે છે, જે વાસ્તવમાં બાળકોને જાતીય શોષણથી બચાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે.

એક ચોંકાવનારા આંકડા મુજબ, આસામ અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં POCSO ના આશરે ૨૪ ટકા કેસો એવા છે જેમાં કિશોરો પરસ્પર સંમતિથી પ્રેમ સંબંધમાં હતા. આમાંથી ૮૦ ટકાથી વધુ ફરિયાદો છોકરીના માતા-પિતા દ્વારા કરવામાં આવી હોય છે. કાયદાકીય રીતે ૧૮ વર્ષથી નીચેની છોકરીની સંમતિ માન્ય ન હોવાથી, છોકરા પર સીધો બળાત્કારનો આરોપ લાગે છે. વરિષ્ઠ વકીલ ઈન્દિરા જયસિંહે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે ૧૬ થી ૧૮ વર્ષના કિશોરોમાં પોતાની જાતીય સ્વાયત્તતા વિશે નિર્ણય લેવાની પરિપક્વતા હોય છે. તરુણાવસ્થાની જૈવિક શરૂઆતને અવગણીને દરેક કિસ્સામાં ફોજદારી કાર્યવાહી કરવી એ કિશોરોના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે POCSO કાયદો બાળકોના રક્ષણ માટે અનિવાર્ય છે, પરંતુ તેના દુરુપયોગથી સમાજમાં ગંભીર ખાઈ ઊભી થઈ છે. 'મેચ્યોર માઈનોર' (પરિપક્વ સગીર) ના સિદ્ધાંતને આધારે હવે કાયદામાં સુધારો કરવાની તાતી જરૂરિયાત વર્તાઈ રહી છે. જો આ 'રોમિયો-જુલિયટ કલમ' અમલમાં આવે છે, તો તે હજારો એવા યુવાનો માટે આશાનું કિરણ બનશે જેઓ માત્ર પ્રેમ કરવાને કારણે ગુનેગારની શ્રેણીમાં આવી ગયા છે. ૨૦૨૬ માં કાયદાકીય ક્ષેત્રે આ એક સૌથી મોટો બદલાવ સાબિત થઈ શકે છે, જે પ્રેમ અને કાયદા વચ્ચેની રેખાને વધુ સ્પષ્ટ અને માનવીય બનાવશે.