તેહરાન : ઈરાનમાં ડિસેમ્બર 2025થી ચાલી રહેલા સરકાર વિરોધી આંદોલને રુહાનિયત અને સત્તાના પાયા હલાવી દીધા છે. તાજેતરમાં ઈરાની વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ એક ઇન્ટરવ્યુમાં દાવો કર્યો છે કે તેહરાનનો દેખાવકારોને ફાંસી આપવાનો કોઈ જ ઈરાદો નથી. અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ આ વાતને પોતાની કૂટનીતિક જીત ગણાવતા કહ્યું હતું કે તેમના દબાણને કારણે 800 પ્રદર્શનકારીઓની ફાંસી રોકી દેવામાં આવી છે. જોકે, આ દાવા પાછળ એક ઘેરી અને ભયાનક વાસ્તવિકતા છુપાયેલી હોઈ શકે છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાની શાસન 'ફાંસી' શબ્દનો ઇનકાર કરીને માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની છબી સુધારવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે, જ્યારે અંદરખાને તે કંઈક અલગ જ રમી રહ્યું છે.

માનવાધિકાર અહેવાલો મુજબ, ઈરાની ન્યાયતંત્ર પ્રદર્શનકારીઓ પરના આરોપોને 'ફરીથી વર્ગીકૃત' (re-classify) કરી રહ્યું છે. ઈરાનના ઇસ્લામિક દંડ સંહિતામાં 'શાંતિપૂર્ણ વિરોધ' માટે મૃત્યુદંડની જોગવાઈ નથી, પરંતુ જો આ જ પ્રવૃત્તિને "આતંકવાદ", "રાજદ્રોહ" અથવા "રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સામે કાવતરું" જાહેર કરી દેવામાં આવે, તો કાયદેસર રીતે ફાંસી આપી શકાય છે. એટલે કે, શાસન એવું કહી શકશે કે અમે 'વિરોધીઓ'ને નહીં પણ 'આતંકવાદીઓ'ને સજા આપી રહ્યા છીએ. એર્ફાન સોલ્તાની જેવા અનેક કિસ્સાઓમાં ન્યાયતંત્રે ફાંસીની વાત નકારી છે, પરંતુ ગંભીર કલમો લગાવીને આરોપીઓને મોતના મુખ સુધી ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે.

ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈરાન પરના હુમલા કે હડતાળના નિર્ણયને જે આધારે પાછો ખેંચ્યો છે, તે હવે શંકાના દાયરામાં છે. જો ખામેની શાસન માત્ર શબ્દોની રમત રમીને વિરોધીઓને ખતમ કરવાનું ચાલુ રાખશે, તો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરીથી મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે. અત્યાર સુધીના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં હજારો નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ઈરાનની આ 'કાનૂની હેરાફેરી'ને નજીકથી નિહાળી રહ્યો છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું ટ્રમ્પ ખરેખર ઈરાની મુત્સદ્દીગીરીની જાળમાં ફસાઈ ગયા છે કે પછી આ શાંતિ પાછળ કોઈ મોટું તોફાન આવવાનું છે.