મુંબઈ: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશની બે સૌથી મોટી ખાનગી બેંકો, HDFC બેંક અને ICICI બેંક પર નિયમનકારી ધોરણોના પાલન મુદ્દે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. વાર્ષિક નિરીક્ષણ દરમિયાન 'પ્રાથમિકતા ક્ષેત્ર ધિરાણ' (Priority Sector Lending - PSL) હેઠળ કૃષિ લોનના ખોટા વર્ગીકરણની ખામીઓ સામે આવતા, RBI એ બંને બેંકોને કુલ રૂ. ૧,૭૮૩ કરોડની વધારાની જોગવાઈ (Provisioning) રાખવા આદેશ આપ્યો છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
નિયમ મુજબ, બેંકોએ તેમના કુલ ધિરાણના ૪૦ ટકા હિસ્સો પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રો (જેમ કે કૃષિ, MSME) ને આપવો પડે છે, જેમાં ૧૮ ટકા માત્ર કૃષિ માટે નિર્ધારિત છે. RBI ની તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ICICI બેંકની આશરે ૨૦,૦૦૦ થી ૨૫,૦૦૦ કરોડની કૃષિ લોન ખરેખર PSL ના કડક માપદંડો પૂર્ણ કરતી નહોતી. ઘણી લોન 'ફાઇનાન્સ સ્કેલ' (જમીન અને પાક મુજબની મર્યાદા) કરતા વધુ હતી અથવા તેમાં પૂરતા દસ્તાવેજોનો અભાવ હતો.
બેંકો પર આર્થિક બોજ
આ ખામીઓને પગલે RBI એ ICICI બેંકને રૂ. ૧,૨૮૩ કરોડ અને HDFC બેંકને રૂ. ૫૦૦ કરોડ અલગ રાખવા (Provision) જણાવ્યું છે. આ જોગવાઈ બેંકોના ચાલુ ત્રિમાસિક ગાળાના નફા પર સીધી અસર કરશે. જોકે, કેન્દ્રીય બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ લોન NPA (બિન-કાર્યક્ષમ સંપત્તિ) નથી અને ગ્રાહકો નિયમિત હપ્તા ભરી રહ્યા છે, આ માત્ર એક 'સુપરવાઇઝરી ચાર્જ' છે જે નિયમોના ભંગ બદલ વસૂલવામાં આવ્યો છે.
બેંકોનું વલણ અને સુધારાત્મક પગલાં
બંને બેંકોએ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી છે અને ભવિષ્યમાં આવા ખોટા વર્ગીકરણને રોકવા માટે આંતરિક નિયંત્રણો મજબૂત કરવાની ખાતરી આપી છે. બેંકો હવે તેમના દસ્તાવેજીકરણ અને ઓડિટ પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવશે જેથી કૃષિ લોન નિર્ધારિત મર્યાદામાં જ રહે.
રોકાણકારો અને ગ્રાહકો પર અસર
આ એક વખતની (One-time) જોગવાઈ હોવાથી બેંકોની લાંબા ગાળાની મૂડી પર્યાપ્તતા કે ગ્રાહકોના ખાતા પર કોઈ જોખમ નથી. જોકે, શેરબજારમાં રોકાણકારો માટે આ સમાચાર નફાકારકતામાં ઘટાડો સૂચવે છે, જેના કારણે બેંકોના શેરના ભાવમાં હલચલ જોવા મળી શકે છે.
બેંકિંગ અપડેટ: RBI ના આ કડક વલણથી અન્ય ખાનગી અને સરકારી બેંકોમાં પણ ફફડાટ ફેલાયો છે, અને તેઓ પણ હવે પોતાની લોન બુકનું રી-ચેકિંગ કરી રહી છે.