મુંબઈ/નવી દિલ્હી: ભારતીય શેરબજાર માટે એક અત્યંત ચોંકાવનારા અને ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી બજારમાં જોવા મળી રહેલી ઉતાર-ચઢાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ હવે સપાટી પર આવ્યું છે. નાણાકીય જગતના અહેવાલો અને આંકડાઓ મુજબ, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (એફ.આઈ.આઈ.) દ્વારા ભારતીય બજારોમાંથી મોટા પાયે નાણાં પાછા ખેંચવામાં આવ્યા છે. એપ્રિલ ૨૦૨૧થી લઈને અત્યાર સુધીના સમયગાળામાં વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી રેકોર્ડબ્રેક ૨૨ અબજ ડોલર એટલે કે અંદાજિત ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુ રકમની ચોખ્ખી વેચવાલી (નેટ સેલિંગ) કરી છે.

ઐતિહાસિક પીછેહઠ અને બજાર પર અસર

શેરબજારના ઈતિહાસમાં આ આંકડો ખુબ જ મોટો માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય અર્થતંત્રની વૃદ્ધિને ધ્યાનમાં રાખીને નાણાં રોકતા હોય છે, પરંતુ એપ્રિલ ૨૦૨૧ પછીના પ્રવાહો તદ્દન વિપરીત જોવા મળ્યા છે. આ જંગી વેચવાલી સૂચવે છે કે વિદેશી ફંડ મેનેજરો ભારતીય બજારોના વર્તમાન વેલ્યુએશન (શેરોના ભાવ) અને વૈશ્વિક સંજોગોને લઈને સાવચેત બન્યા છે. ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાનું આટલું મોટું ભંડોળ બજારમાંથી નીકળી જવાને કારણે અનેક બ્લુચિપ અને લાર્જ-કેપ શેરોમાં ભારે વેચવાલીનું દબાણ જોવા મળ્યું છે.

વેચવાલી પાછળના મુખ્ય કારણો

બજાર વિશ્લેષકોના મતે આ આક્રમક વેચવાલી પાછળ મુખ્યત્વે બે-ત્રણ કારણો જવાબદાર છે. પ્રથમ, અમેરિકામાં વ્યાજદરોમાં થયેલો વધારો અને બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો, જેના કારણે વિદેશી રોકાણકારો ઉભરતા બજારો (જેમ કે ભારત) માંથી નાણાં કાઢીને સુરક્ષિત ગણાતા અમેરિકન બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. બીજું, ભારતીય શેરબજારના વેલ્યુએશન અન્ય એશિયાઈ બજારોની સરખામણીએ ઘણા ઊંચા છે, જેથી નફો બુક કરવો તેમને વધુ યોગ્ય લાગી રહ્યું છે. ત્રીજું, વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને મંદીના ભણકારાએ પણ રોકાણકારોને રિસ્ક લેતા અટકાવ્યા છે.

સ્થાનિક રોકાણકારો બન્યા તારણહાર

આ અહેવાલમાં એક આશ્ચર્યજનક બાબત એ પણ છે કે વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાનું જંગી વેચાણ થયું હોવા છતાં ભારતીય શેરબજાર કડડભૂસ થઈને તૂટી પડ્યું નથી. આનું સંપૂર્ણ શ્રેય ભારતના સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારો (ડી.આઈ.આઈ.) અને સામાન્ય રિટેલ રોકાણકારોને જાય છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને સિપ (એસ.આઈ.પી.) ના માધ્યમથી ભારતીય રોકાણકારોએ જે વિશ્વાસ બતાવ્યો છે, તેણે વિદેશી વેચવાલીના આ મોટા આઘાતને પચાવી લીધો છે. જો સ્થાનિક ટેકો ન મળ્યો હોત, તો બજારની હાલત અત્યંત કફોડી બની શકી હોત.

ભવિષ્ય માટે ચેતવણીનો સંકેત?

આ આંકડાઓ ભવિષ્ય માટે એક ચેતવણી સમાન છે. જો વિદેશી રોકાણકારો આ જ ગતિએ વેચવાલી ચાલુ રાખશે, તો સ્થાનિક ફંડ્સ માટે બજારને સંભાળવું કઠિન બની શકે છે. આગામી સમયમાં વિદેશી મૂડીનો પ્રવાહ પાછો ફરે છે કે કેમ, તેના પર જ બજારની તેજીનો આધાર રહેશે. હાલ પૂરતું તો એપ્રિલ ૨૦૨૧થી શરૂ થયેલો આ 'સેલ-ઓફ'નો સિલસિલો રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.