નવી દિલ્હી : ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે છેલ્લા બે દાયકાથી ચાલી રહેલી વેપાર મંત્રણાઓ હવે તેના નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી છે. દાવોસમાં વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દરમિયાન યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો છે કે બંને પક્ષો 'ગેમ ફિનિશ' એટલે કે કરાર પૂર્ણ કરવાની ખૂબ નજીક છે. આ કરાર એટલો વિશાળ અને પ્રભાવશાળી છે કે તેને વૈશ્વિક આર્થિક વર્તુળોમાં 'બધા સોદાઓની માતા' (Mother of All Deals) તરીકે ઓળખવામાં આવી રહ્યો છે.
 
શું છે આ કરારની વિશેષતા?: આ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) માત્ર ટેરિફ ઘટાડવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે વિશ્વની બે સૌથી મોટી લોકશાહી અર્થવ્યવસ્થાઓને જોડે છે, જે સામૂહિક રીતે લગભગ ૨ અબજની વસ્તી અને વૈશ્વિક જીડીપીના ચોથા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે પણ સ્વીકાર્યું છે કે અત્યાર સુધી ભારતે જે સાત વિકસિત દેશો સાથે કરાર કર્યા છે, તેમાં આ સૌથી પ્રભાવશાળી રહેશે.
ભારતને શું થશે ફાયદો?: નિકાસમાં ઉછાળો: ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યો માટે આ સોદો વરદાન સાબિત થઈ શકે છે. કાપડ, તૈયાર વસ્ત્રો, ચામડાની વસ્તુઓ અને મરીન પ્રોડક્ટ્સ પર હાલમાં EUમાં ૨ થી ૧૨ ટકા સુધીની ડ્યુટી લાગે છે, જે નાબૂદ થતા ભારતીય માલ યુરોપમાં સસ્તો અને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનશે.
1.    ફાર્મા અને કેમિકલ્સ: ભારતના ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ ક્ષેત્ર માટે યુરોપના બજારોમાં પ્રવેશવાના નિયમો સરળ બનશે, જેનાથી 'મેક ઇન ઇન્ડિયા'ને નવું બળ મળશે.
2.    રોજગારીની તકો: શ્રમ-સઘન ઉદ્યોગોમાં તેજી આવવાથી લાખો નવી નોકરીઓનું સર્જન થવાની સંભાવના છે.
EU માટે ભારત કેમ મહત્વનું?: ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગતું યુરોપ ભારતને એક સ્થિર અને ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર તરીકે જોઈ રહ્યું છે. આ કરારથી યુરોપિયન દેશોની લક્ઝરી કાર, વાઇન, સ્પિરિટ્સ અને હાઈ-ટેક મશીનરી માટે ભારતના વિશાળ મધ્યમ વર્ગના બજારોના દ્વાર ખુલશે. ખાસ કરીને ૧૦૦% થી વધુની આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડો થવાની આશા યુરોપિયન કંપનીઓ રાખી રહી છે.
પડકારો અને ૨૭ જાન્યુઆરીની સમિટ: જોકે, રસ્તો સાવ સરળ પણ નથી. યુરોપના 'કાર્બન ટેક્સ' (CBAM) અને ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રના રક્ષણ જેવા મુદ્દાઓ પર હજુ પણ પેચ ફસાયેલા છે. પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૪ માંથી ૨૦ પ્રકરણો પર સહમતી સધાઈ ગઈ છે. આગામી ૨૭ જાન્યુઆરીએ યોજાનારી ભારત-EU સમિટમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેન આ ઐતિહાસિક સોદા પર અંતિમ મહોર મારી શકે છે.
અમેરિકા સાથે વધતા વેપાર તણાવ અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિઓ વચ્ચે, ભારત માટે યુરોપિયન યુનિયન સાથેનો આ કરાર આર્થિક સુરક્ષા કવચ સમાન સાબિત થશે.