નવી દિલ્હી:  દેશની ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાતિગત અને સામાજિક ભેદભાવ નાબૂદ કરવાના ઈરાદા સાથે લવાયેલા 'UGC સમાનતા રેગ્યુલેશન્સ 2026' હાલમાં આશાના કિરણને બદલે વિવાદનું કેન્દ્ર બન્યા છે. 13 જાન્યુઆરીથી અમલી બનેલા આ નિયમોમાં દરેક કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં 9 સભ્યોની 'સમાનતા સમિતિ' બનાવવી ફરજિયાત છે. જોકે, આ સમિતિની રચનામાં SC, ST, OBC અને મહિલાઓ માટે પાંચ બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ સામે સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રોફેસરોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. દિલ્હી સહિતના શૈક્ષણિક હબમાં વિરોધ પ્રદર્શનો શરૂ થયા છે, જેમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે સમાનતાના નામે લવાયેલા આ નિયમો વાસ્તવમાં એકતરફી છે અને તેનાથી સામાન્ય શ્રેણીના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ અને ફેકલ્ટી સભ્યોને ટાર્ગેટ કરવામાં આવી શકે છે.

આ વિવાદ જ્યારે રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બન્યો, ત્યારે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને મૌન તોડતા સરકારનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કર્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ખાતરી આપી છે કે, "આ નિયમો ન્યાય આપવા માટે છે, કોઈનું ઉત્પીડન કરવા માટે નહીં." મંત્રીએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે કાયદાના નામે કોઈને પણ નિર્દોષોને ફસાવવાનો કે કાયદાનો દુરુપયોગ કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવશે નહીં. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા ભારતીય બંધારણના દાયરામાં છે અને સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ છે, તેથી શૈક્ષણિક જગતે ગભરાવાની જરૂર નથી. તેમ છતાં, વિરોધ કરી રહેલા સંગઠનોનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી સમિતિમાં દરેક વર્ગનું સંતુલિત પ્રતિનિધિત્વ નહીં હોય, ત્યાં સુધી નિષ્પક્ષ તપાસની અપેક્ષા રાખવી મુશ્કેલ છે.

નવા નિયમોમાં જે સૌથી મોટો પેચ છે તે 'અવિશ્વાસનું વાતાવરણ' ઉભું થવાની શક્યતા છે. ટીકાકારો દલીલ કરી રહ્યા છે કે આ નિયમો પૂર્વગ્રહ પર આધારિત છે, જેમાં એવું માની લેવામાં આવ્યું છે કે માત્ર અમુક ચોક્કસ વર્ગો જ પીડિત હોઈ શકે છે. સામાન્ય વર્ગની સંસ્થાઓ અને વિદ્યાર્થી સંગઠનોને ડર છે કે ખોટી કે દુર્ભાવનાપૂર્ણ ફરિયાદોને કારણે નિર્દોષ વિદ્યાર્થીઓની કારકિર્દી જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. બીજી તરફ, UGC અને સરકાર આને પછાત અને નબળા વર્ગના ઉત્થાન માટેનું એક ક્રાંતિકારી પગલું માની રહી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શિક્ષણ મંત્રીની ખાતરી વિદ્યાર્થીઓના રોષને શાંત પાડવામાં સફળ રહે છે કે પછી આ મામલો ફરી એકવાર અદાલતી લડાઈમાં ફેરવાય છે.