ચેન્નાઈ: ભારતીય ન્યાયતંત્રના ઇતિહાસમાં એક નવો અધ્યાય લખાયો છે. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે દેશમાં પ્રથમ વખત અદાલતી કાર્યવાહી અને રેકોર્ડના વિશ્લેષણ માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઉપયોગને મંજૂરી આપી છે. ચેન્નાઈ મેટ્રો રેલ અને ગેમન ઇન્ડિયા વચ્ચેના મધ્યસ્થી (Arbitration) કેસમાં જસ્ટિસ એન. આનંદ વેંકટેશે "સુપરલો કોર્ટ્સ" નામના AI સાધનના ટ્રાયલનો આદેશ આપ્યો છે.
શું AI જજની જેમ ફેંસલો લેશે?
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે AI સાધન કોઈ કાનૂની નિર્ણય નહીં લે. તેની ભૂમિકા માત્ર એક 'એડવાન્સ રેકોર્ડ આસિસ્ટન્ટ' જેવી રહેશે. તે હજારો પાનાના દસ્તાવેજોને વ્યવસ્થિત કરશે, તેમાંથી કામની વિગતો શોધશે અને વકીલો કે જજ દ્વારા માંગવામાં આવે ત્યારે ચોક્કસ રેફરન્સ રજૂ કરશે. તમામ કાનૂની તર્ક અને આખરી નિર્ણય તો માનવ ન્યાયાધીશ જ લેશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ સિસ્ટમ?
•    રેકોર્ડ-બાઉન્ડ સહાયક: આ સિસ્ટમ માત્ર કેસમાં ફાઇલ થયેલા દસ્તાવેજો પર જ કામ કરશે, બહારની કોઈ માહિતી ઉમેરશે નહીં.
•    ડિજિટલ વર્કસ્પેસ: સ્કેન કરેલા દસ્તાવેજોને સર્ચેબલ ટેક્સ્ટમાં બદલીને ડુપ્લિકેટ ફાઇલો દૂર કરશે.
•    ચોકસાઈ: જો દસ્તાવેજોમાં કોઈ માહિતી ન હોય, તો AI પોતાની રીતે અનુમાન કરવાને બદલે 'માહિતી ઉપલબ્ધ નથી' તેમ જણાવી દેશે.
પારદર્શિતા માટે ખાસ વ્યવસ્થા
ન્યાયાધીશ વેંકટેશે નિર્દેશ આપ્યો છે કે AI સાથેની તમામ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ લોગ કરવામાં આવશે. એક અલગ લિંક દ્વારા કોઈપણ ચકાસી શકશે કે કેસની કાર્યવાહીમાં AI નો કેટલો ઉપયોગ થયો છે. ફેક્ટ્સ અને પુરાવાઓનો ડ્રાફ્ટ AI દ્વારા તૈયાર થશે, જે બંને પક્ષોને ચકાસણી માટે મોકલાશે. તે પછી AI ની ભૂમિકા પૂરી થશે અને જજ પોતાનો આખરી ચુકાદો આપશે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ઝડપ આવશે
વિશાળ મધ્યસ્થી રેકોર્ડ્સ અને દસ્તાવેજોના પહાડને નેવિગેટ કરવામાં વકીલો અને જજની કલાકોની મહેનત બચશે. આ પ્રયોગ જો સફળ રહેશે, તો ભવિષ્યમાં ભારતીય અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસોના નિકાલમાં મોટી ક્રાંતિ આવી શકે છે.