નવી દિલ્હી/ન્યૂયોર્ક: ડિજિટલ યુગમાં જ્યારે સ્લેટ અને પેનની જગ્યા ટેબ્લેટ અને કીબોર્ડે લઈ લીધી છે, ત્યારે વિજ્ઞાન જગતમાંથી એક આંખ ઉઘાડનારો અહેવાલ સામે આવ્યો છે.
વિશ્વપ્રસિદ્ધ સાયન્સ જર્નલ 'નેચર'માં ૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા એક લેખે શિક્ષણ જગતમાં ચાલી રહેલા 'કર્સીવ વોર' એટલે કે મરોડદાર લખાણ વિરુદ્ધ ટાઈપિંગની ચર્ચાને નવો વેગ આપ્યો છે. આ અહેવાલ માત્ર પરંપરાગત શિક્ષણનું સમર્થન નથી કરતો, પરંતુ મગજના સ્કેન અને ન્યુરોસાયન્સના નક્કર પુરાવાઓ સાથે સાબિત કરે છે કે હાથથી લખવું એ બાળકના મગજના વિકાસ માટે કેટલું અનિવાર્ય છે.
ન્યૂ જર્સીનો ઐતિહાસિક નિર્ણય અને ગ્લોબલ ટ્રેન્ડ: અમેરિકાના ન્યૂ જર્સી રાજ્યના ગવર્નર ફિલ મર્ફીએ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં એક બિલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જેના અંતર્ગત રાજ્યની તમામ શાળાઓમાં ધોરણ ૩ થી ૫ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે 'કર્સીવ રાઈટિંગ' શીખવવું ફરજિયાત બનાવાયું છે.
૨૦૧૦ માં અમેરિકાના 'કોમન કોર' અભ્યાસક્રમમાંથી હસ્તાક્ષરની અનિવાર્યતા કાઢી નાખવામાં આવી હતી, કારણ કે ત્યારે માનવામાં આવતું હતું કે ભવિષ્ય માત્ર કમ્પ્યુટરનું જ છે.
પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. ન્યૂ જર્સી હવે અમેરિકાના એવા ૨૪ થી વધુ રાજ્યોની યાદીમાં જોડાયું છે (જેમાં કેલિફોર્નિયાનો પણ સમાવેશ થાય છે) જેમણે ફરીથી પેન અને પેપરને વર્ગખંડમાં પાછા લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ફ્રાન્સ અને બ્રાઝિલ જેવા દેશોએ ક્યારેય હસ્તાક્ષર શીખવવાનું બંધ કર્યું ન હતું, જે હવે સાચો નિર્ણય સાબિત થઈ રહ્યો છે.
વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ૧: મગજના 'રીડિંગ સર્કિટ' નું એક્ટિવેશન: ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી બ્લૂમિંગ્ટનના ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ કેરિન હરમન જેમ્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ચોંકાવનારા તારણો મળ્યા છે.
તેમણે એવા બાળકોના મગજનો અભ્યાસ કર્યો જેમને હજુ વાંચતા આવડતું ન હતું. આ બાળકોને બે ગ્રુપમાં વહેંચવામાં આવ્યા: એક ગ્રુપને અક્ષરો ટાઈપ કરતા શીખવાડ્યું અને બીજાને હાથથી લખતા.
જ્યારે આ બાળકોના મગજનું 'એફએમઆરઆઈ' (ફંકશનલ મેગ્નેટિક રિઝોનન્સ ઈમેજીંગ) સ્કેન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે જોવા મળ્યું કે જે બાળકોએ હાથથી લખવાની પ્રેક્ટિસ કરી હતી, તેમના મગજના એ જ ભાગો સક્રિય થયા હતા જે પુખ્ત વયના લોકોમાં વાંચતી વખતે સક્રિય હોય છે.  જ્યારે ટાઈપ કરવા વાળા બાળકોમાં આ પેટર્ન જોવા મળી ન હતી.

ડો. જેમ્સના જણાવ્યા મુજબ, "હાથથી લખવાની ભૌતિક ક્રિયા મગજને અક્ષરો ઓળખવા અને યાદ રાખવા માટે ખાસ રીતે તૈયાર કરે છે."
વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ૨: મેમરી અને કનેક્ટિવિટી:  બીજી તરફ, નોર્વેજીયન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીના પ્રોફેસર ઓડ્રી વાન ડેર મીર એ 'ઈઈજી' ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સંશોધન કર્યું. તેમણે બાળકોના માથા પર ૨૫૬ સેન્સર્સ લગાવીને મગજના તરંગો તપાસ્યા.
તેમના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે ટાઈપિંગ એ ખૂબ જ સરળ અને એકધારી ક્રિયા છે, જેમાં મગજને બહુ ઓછો પડકાર મળે છે. તેનાથી વિપરીત, જ્યારે બાળક પેન પકડીને કોઈ અક્ષરનો આકાર આપે છે, ત્યારે તેના મગજના વિઝ્યુઅલ (દ્રશ્ય) અને મોટર (હલનચલન) ભાગો વચ્ચે જબરદસ્ત કનેક્ટિવિટી ઉભી થાય છે. પ્રોફેસર મીર આ પ્રક્રિયાને "મેમરી હૂક" કહે છે. એટલે કે, લખતી વખતે મગજમાં જે જટિલ તરંગો ઉત્પન્ન થાય છે તે માહિતીને લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવામાં મદદ કરે છે.
ડિજિટલ અતિરેકના માઠા પરિણામો: નોર્વે જેવા દેશોમાં, જ્યાં શાળાઓ લગભગ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ થઈ ગઈ છે, ત્યાં હવે શિક્ષકો એક નવી સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. રિપોર્ટ મુજબ, ત્યાંના પહેલા ધોરણના ઘણા બાળકો હવે પેન્સિલ પણ પકડી શકતા નથી. સ્ક્રીન પર આંગળી ફેરવવી અને પેન્સિલથી ચોક્કસ આકાર બનાવવો એ બંને અલગ કૌશલ્યો છે. લખવાની ક્રિયા 'ફાઈન મોટર સ્કિલ્સ' વિકસાવે છે, જે બાળકના સર્વાંગી વિકાસ માટે જરૂરી છે.
'નેચર' નો આ અહેવાલ સ્પષ્ટ કરે છે કે ટેકનોલોજી જરૂરી છે, પરંતુ તે માનવ મગજની મૂળભૂત જરૂરિયાતોનું સ્થાન લઈ શકે નહીં. ડિજિટલ સાધનો ઝડપ આપે છે, પણ ઊંડાણપૂર્વક શીખવા માટે તો જૂની અને જાણીતી પેન-પેપરની પદ્ધતિ જ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. 'કર્સીવ રાઈટિંગ'નું પુનરાગમન એ માત્ર એક શૈક્ષણિક ફેરફાર નથી, પણ બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે લેવાયેલું મોટું પગલું છે. [સંદર્ભ: નેચર આર્ટિકલ (ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬), ન્યૂ જર્સી લેજિસ્લેશન એસ-૧૭૮૩, ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી રિસર્ચ, નોર્વેજીયન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી સ્ટડી.