મુંબઈ: ભારતીય સિનેમાના ‘પ્રથમ પરિવાર’ તરીકે ઓળખાતા કપૂર ખાનદાન વિશે દાયકાઓથી ઘણું લખાયું છે, પરંતુ આ ખાનદાનની અંદરની વાતો હંમેશા કુતૂહલનો વિષય રહી છે. ફિલ્મી ઝાકઝમાળથી દૂર રહેલા શમ્મી કપૂરના પુત્ર આદિત્યરાજ કપૂરે તાજેતરમાં પોતાના પરિવાર, ખાસ કરીને બીજી પેઢીના ત્રણ દિગ્ગજ ભાઈઓ—રાજ કપૂર, શમ્મી કપૂર અને શશી કપૂર—વચ્ચેના અતૂટ પ્રેમ અને સંબંધો પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે. ૬૭ વર્ષની ઉંમરે આદિત્યરાજે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે ક્યારેય કોઈ મનદુઃખ કે મતભેદ નહોતા.

 

પૃથ્વીરાજ કપૂર: પાયાના પથ્થર: આદિત્યરાજ જણાવે છે કે પરિવારની પરંપરાનો પાયો દાદા પૃથ્વીરાજ કપૂરે નાખ્યો હતો. ૧૯૪૪માં ‘પૃથ્વી થિયેટર્સ’ની સ્થાપના કરીને તેમણે ભારતીય નાટક અને સિનેમાને નવો વળાંક આપ્યો. તેમના વારસાને તેમના ત્રણ પુત્રોએ પોતપોતાની આગવી શૈલીમાં આગળ ધપાવ્યો. રાજ કપૂરે ફિલ્મોમાં સમાજવાદ અને રોમાન્સનો સંગમ કર્યો, શમ્મી કપૂરે પોતાની ડાન્સિંગ સ્ટાઈલથી યુવા પેઢીને ઘેલું લગાડ્યું, તો શશી કપૂરે કમર્શિયલ અને આર્ટ સિનેમા વચ્ચે સંતુલન જાળવી અનોખી સિદ્ધિઓ મેળવી.

 

રાજ કપૂર: પરિવારના માર્ગદર્શક: આદિત્યરાજના જણાવ્યા મુજબ, રાજ કપૂર શમ્મી કપૂર કરતા ૮ વર્ષ અને શશી કપૂર કરતા ૧૫ વર્ષ મોટા હતા. વયમાં મોટા હોવાને કારણે તેઓ પરિવારમાં પિતા સમાન આદર પામતા. શમ્મી અને શશી કપૂર કોઈપણ મૂંઝવણમાં હંમેશા ‘રાજ સાબ’ પાસે સલાહ લેવા જતા. એટલું જ નહીં, રણધીર, ઋષિ, રાજીવ, કંચન કે કુણાલ—કપૂર પરિવારની ત્રીજી પેઢીના તમામ બાળકો પર રાજ સાબનો જ હાથ રહેતો.

 

મુશ્કેલ સમયમાં ભાઈચારો: અહેવાલમાં એક હૃદયસ્પર્શી કિસ્સાનો ઉલ્લેખ છે. જ્યારે શમ્મી કપૂર પોતાની પ્રથમ કાર ખરીદવા માંગતા હતા, ત્યારે તેમણે રાજ કપૂર પાસે લોનની માંગણી કરી. રાજ સાબે લોન આપવાને બદલે શમ્મી કપૂરને કોરો ચેક સહી કરીને આપી દીધો અને કહ્યું, "તારે જે કાર લેવી હોય તે લઈ લે."

 

તેવી જ રીતે, ૧૯૬૫માં જ્યારે શમ્મી કપૂરના પત્ની ગીતા બાલીનું અવસાન થયું, ત્યારે શમ્મી કપૂર ઊંડા આઘાતમાં હતા. તે સમયે રાજ કપૂર અને તેમના પત્ની કૃષ્ણા કપૂરે શમ્મીજીને પોતાના ઘરે રહેવા બોલાવી લીધા હતા. રણધીર કપૂરે પોતાના પિતા સમાન કાકા માટે પોતાનો રૂમ ખાલી કરી આપ્યો હતો, જેથી તેઓ આ દુઃખમાંથી બહાર આવી શકે.

 

શમ્મી કપૂર: બળવાખોર સ્ટાર અને ટેકનોલોજી પ્રેમી: શમ્મી કપૂરની કારકિર્દીમાં ગીતા બાલીનો મોટો ફાળો હતો. ગીતાજીએ જ શમ્મી કપૂરને તેમની લૂક બદલવા અને ‘રાજ કપૂરની છાયા’માંથી બહાર આવવા પ્રેરણા આપી હતી. આદિત્યરાજ જણાવે છે કે શમ્મી કપૂરને એરફોર્સમાં જોડાવું હતું, પરંતુ પૃથ્વીરાજ કપૂરે તેમને રોક્યા હતા. શમ્મીજી ટેકનોલોજીના ભારે શોખીન હતા. તેમણે ૮૦ના દાયકામાં કપૂર પરિવારની પ્રથમ વેબસાઈટ બનાવી હતી. આદિત્યરાજ પોતે પણ ફિલ્મોમાં સહાયક નિર્દેશક તરીકે કામ કર્યા બાદ બાઈકર તરીકે પોતાની અલગ ઓળખ બનાવી ચૂક્યા છે.

 

શશી કપૂર: સૌના પ્રિય 'ફેવરિટ અંકલ'

પરિવારના સૌથી નાના સભ્ય શશી કપૂર વિશે આદિત્યરાજ કહે છે કે તેઓ એક સાચા જેન્ટલમેન હતા. ૧૯૫૮માં જેનિફર કેન્ડાલ સાથે લગ્ન કરનાર શશી કપૂરે સમાંતર સિનેમા (પેરેલલ સિનેમા)માં બહુમૂલ્ય પ્રદાન આપ્યું છે. ‘જૂનૂન’, ‘કલિયુગ’ અને ‘ઉત્સવ’ જેવી ફિલ્મો દ્વારા તેમણે નિર્માતા તરીકે પણ પોતાની છાપ છોડી હતી. આદિત્યરાજ તેમને યાદ કરતા કહે છે કે શશી અંકલ તેમને વધારાની પોકેટ મની આપીને લાડ લડાવતા હતા.

 

આર.કે. સ્ટુડિયોની હોળી અને પરંપરા: કપૂર પરિવારની હોળીની પાર્ટીઓ સમગ્ર બોલિવૂડમાં પ્રખ્યાત હતી. રાજ કપૂર આર.કે. સ્ટુડિયોમાં દર વર્ષે ભવ્ય હોળી ઉજવતા, જ્યાં ઉદ્યોગના તમામ દિગ્ગજો હાજર રહેતા. આદિત્યરાજ યાદ કરે છે કે સવારથી સાંજ સુધી ચાલતી આ પાર્ટીઓમાં ભોજનની પણ એટલી જ જ્યાફત ઉડતી.

નિષ્કર્ષ

 

આદિત્યરાજ કપૂરની આ યાદો એ સાબિત કરે છે કે સફળતાના શિખરે હોવા છતાં, કપૂર ભાઈઓ વચ્ચેનો પારિવારિક સંપ અને એકતા જ તેમની અસલી તાકાત હતી. આજે ભલે આ દિગ્ગજો આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ તેમની ફિલ્મો અને આદિત્યરાજ જેવા વારસદારો પાસે રહેલી તેમની યાદો આજે પણ ભારતીય સિનેમાના સુવર્ણ યુગની સાક્ષી પૂરે છે.