નવી દિલ્હી: ભારતના ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં સામાજિક વિવિધતાને લઈને કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રાલય દ્વારા સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. રાજ્યસભાના સાંસદ પી. વિલ્સનના પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે, 1 જાન્યુઆરી 2021 થી 30 જાન્યુઆરી 2026 વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટમાં થયેલી નિમણૂકોમાં લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ (73.5%) જજ ઉચ્ચ જ્ઞાતિઓ અથવા જનરલ કેટેગરીમાંથી આવે છે.
સરકારે શેર કરેલા ડેટા મુજબ, આ સમયગાળા દરમિયાન વિવિધ હાઈકોર્ટમાં કુલ 593 જજોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આમાંથી માત્ર 157 જજ અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) અથવા લઘુમતી સમુદાયના હતા. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, હાઈકોર્ટમાં નિમાયેલા જજોમાં SC કેટેગરીના 4.38%, ST કેટેગરીના 2.36%, OBC કેટેગરીના 13.49% અને લઘુમતી સમુદાયના 6.23% જજ છે. જ્યારે બાકીના 73.52% જજ ઉચ્ચ જ્ઞાતિના છે.
કાયદા રાજ્ય મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે માહિતી આપી હતી કે આ સમયગાળા દરમિયાન 96 મહિલાઓની પણ હાઈકોર્ટમાં જજ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી છે. મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારતીય બંધારણમાં સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટમાં જજોની નિમણૂક માટે અનામતની કોઈ જોગવાઈ નથી. જોકે, સરકાર સતત હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશોને વિનંતી કરે છે કે તેઓ નિમણૂક માટે નામો મોકલતી વખતે SC, ST, OBC, લઘુમતી અને મહિલા ઉમેદવારોને પૂરતું ધ્યાન આપે જેથી સામાજિક વિવિધતા જળવાઈ રહે.
 
ન્યાયતંત્રની સ્થિતિ: એક નજરે (2021-2026)
કેટેગરી    સંખ્યા (કુલ 593 માંથી)    ટકાવારી (%)
ઉચ્ચ જ્ઞાતિ (General)    436    73.52%
અન્ય પછાત વર્ગ (OBC)    80    13.49%
લઘુમતી (Minority)    37    6.23%
અનુસૂચિત જાતિ (SC)    26    4.38%
અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)    14    2.36%
મહિલા પ્રતિનિધિત્વ: આ જ સમયગાળા દરમિયાન હાઈકોર્ટમાં 96 મહિલા જજોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.