નવી દિલ્હી: ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ના રોજ જ્યારે વુહાનના ડૉ. લી વેનલિયાંગનું કોરોના વાયરસને કારણે અવસાન થયું, ત્યારે ચીન માટે તે માત્ર એક ડૉક્ટરનું મૃત્યુ નહોતું, પરંતુ એક વૈચારિક ક્રાંતિની શરૂઆત હતી. આજે તેમની છઠ્ઠી પુણ્યતિથિએ, ચીનના ડિજિટલ અવકાશમાં થયેલા પરિવર્તનો ફરી ચર્ચામાં છે. લી વેનલિયાંગ એ વ્યક્તિ હતા જેમણે સૌપ્રથમ દુનિયાને એક ખતરનાક વાયરસ વિશે ચેતવણી આપી હતી, જેના બદલે ચીની પોલીસે તેમને "અફવા ફેલાવવા" બદલ ધમકાવીને ચૂપ કરી દીધા હતા.

ડૉ. લીના મૃત્યુના સમાચાર ફેલાતા જ ચીનના ઇન્ટરનેટ પર અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું અને દુર્લભ વિરોધ પ્રદર્શન જોવા મળ્યું હતું. જે નાગરિકો હંમેશા સરકારના કડક નિયમોનું પાલન કરતા હતા, તેઓએ પહેલીવાર ખુલ્લેઆમ "મારે વાણી સ્વાતંત્ર્ય જોઈએ છે" તેવા હેશટેગ સાથે સોશિયલ મીડિયા ગજવી દીધું હતું. સેન્સર કરનારા અધિકારીઓ પોસ્ટ ડિલીટ કરે તે પહેલાં લાખો લોકોએ સ્ક્રીનશોટ અને કોડેડ લેંગ્વેજનો ઉપયોગ કરીને આ વિરોધને જીવંત રાખ્યો હતો. મીણબત્તીના ઇમોજીસ અને વ્હિસલ વગાડતા ફોટા ચીનની ડિજિટલ ક્રાંતિના સાધનો બન્યા હતા.

આ ઘટનાએ ચીની નાગરિકોને એ સમજાવ્યું કે સેન્સરશીપ માત્ર રાજકારણનો વિષય નથી, પરંતુ તે તેમના સ્વાસ્થ્ય અને અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલી બાબત છે. જો માહિતી સમયસર બહાર આવી હોત, તો કદાચ લાખો જીવો બચી શક્યા હોત. આ જાગૃતિએ ચીનમાં એક નવી સંસ્કૃતિને જન્મ આપ્યો છે - 'ડિજિટલ આર્કાઈવિંગ'. હવે યુવાનો સરકાર દ્વારા ડિલીટ કરવામાં આવતી માહિતીને કાયમ માટે સાચવી રાખવા માટે અનામી ડેટાબેઝ બનાવી રહ્યા છે.

ડૉ. લી વેનલિયાંગ કોઈ ક્રાંતિકારી બનવા માંગતા નહોતા, તેઓ માત્ર એક ઈમાનદાર ડૉક્ટર તરીકે પોતાની ફરજ બજાવવા માંગતા હતા. આજે, ચીનમાં સેન્સરશીપ પહેલા કરતા વધુ કડક છે, પરંતુ લીનું નામ હજુ પણ ફફડાટ અને ટુકડાઓમાં લોકો વચ્ચે વહેતું રહે છે. તેમનું બલિદાન એ વાતનું પ્રતીક બની ગયું છે કે જ્યારે સત્યને દબાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેની કિંમત સમગ્ર સમાજે ચૂકવવી પડે છે.

લી વેનલિયાંગની અસર:

· સીમાચિહ્ન: ચીનમાં સેન્સરશીપ સામે સૌથી મોટો ઓનલાઈન વિદ્રોહ.

· નવી જાગૃતિ: માહિતીના નિયંત્રણને નાગરિકોએ પોતાના જીવનના જોખમ તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું.

· ડિજિટલ આર્કાઈવ્સ: સેન્સર કરાયેલા લેખોને સાચવવા માટે નાગરિકો દ્વારા ગુપ્ત પ્રોજેક્ટ્સની શરૂઆત.

· પ્રતીક: ડૉ. લી હવે માત્ર કોરોના વોરિયર નહીં, પણ 'સત્યના અવાજ' તરીકે ઓળખાય છે.