ભારતે આવશ્યક ખનિજો માટે પડોશી ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા તરફ એક મોટું પગલું ભર્યું છે. ભારત આવશ્યક ખનિજોના સંશોધન, નિષ્કર્ષણ, પ્રક્રિયા અને રિસાયક્લિંગ માટે આ ચાર દેશો સાથે સંયુક્ત કરાર કરવા માટે બ્રાઝિલ, કેનેડા, ફ્રાન્સ અને નેધરલેન્ડ્સ સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે. આ પહેલને ઊર્જા સંક્રમણ અને આવશ્યક કાચા માલના સંપાદન તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે.

   રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ ચર્ચાઓ મુખ્યત્વે લિથિયમ અને દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, બેટરી ઉત્પાદન, નવીનીકરણીય ઊર્જા અને આધુનિક તકનીકો માટે જરૂરી છે. ભારત આ દેશોમાંથી અદ્યતન ખનિજ-પ્રક્રિયા તકનીકની ઍક્સેસ પણ ઇચ્છે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ચર્ચાઓ હાલમાં ગુપ્ત રીતે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

આ પહેલ એવા સમયે આવી છે જ્યારે ચીન વિશ્વભરમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના ખાણકામ અને પ્રક્રિયામાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે. ભારત હવે તેની સપ્લાય ચેઇનને વૈવિધ્યીકરણ કરીને કોઈપણ એક દેશ પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડવાની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે. ઊર્જા સંક્રમણને વેગ આપવા અને વધતી જતી ઔદ્યોગિક અને માળખાગત જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે, ભારતે આ ખનિજોનો લાંબા ગાળાનો પુરવઠો સુરક્ષિત કરવો જોઈએ

   TOI રિપોર્ટમાં ટાંકવામાં આવેલા ખાણ નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે ચીન પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ભારત માટે વ્યૂહાત્મક જોખમ ઊભું કરે છે. તેમણે એ પણ ચેતવણી આપી હતી કે ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સ સમય માંગી લે તેવા છે, ફક્ત શોધ પ્રક્રિયામાં પાંચથી સાત વર્ષ લાગે છે, અને દરેક પ્રોજેક્ટ વ્યાપારી ઉત્પાદન સુધી પહોંચતો નથી

   અહેવાલ મુજબ, ભારત જાન્યુઆરીમાં જર્મની સાથે હસ્તાક્ષર કરાયેલા ક્રિટિકલ મિનરલ્સ કરારની કેટલીક જોગવાઈઓનું પુનરાવર્તન કરવાનું વિચારી રહ્યું છે. તે કરારમાં ફક્ત શોધ અને પ્રક્રિયા જ નહીં, પરંતુ ત્રીજા દેશોમાં ખનિજ સંપત્તિના સંપાદન અને વિકાસને પણ આવરી લેવામાં આવે છે. 

  આ રાજદ્વારી પહેલનું નેતૃત્વ ભારતના ખાણ મંત્રાલય કરી રહ્યું છે. એક સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને બ્રાઝિલ સાથે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, જ્યારે કેનેડા સાથે કરાર સક્રિય વિચારણા હેઠળ છે. કેનેડાના વડા પ્રધાન માર્ક કાર્ની માર્ચની શરૂઆતમાં ભારતની મુલાકાત લે તેવી અપેક્ષા છે. 

  આ સમયગાળા દરમિયાન, યુરેનિયમ, ઊર્જા, ખનિજો અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંબંધિત અનેક કરારો પર હસ્તાક્ષર થવાની અપેક્ષા છે. કેનેડાના કુદરતી સંસાધન વિભાગે પહેલાથી જ સંકેત આપ્યો છે કે બંને દેશો આગામી અઠવાડિયામાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજ સહયોગને ઔપચારિક બનાવવા સંમત છે. 

   અગાઉ, ભારતે આર્જેન્ટિના, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાન સાથે મહત્વપૂર્ણ ખનિજ કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જ્યારે પેરુ અને ચિલી સાથે વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આ પ્રયાસ એક વૈશ્વિક વલણનો ભાગ છે જેમાં ઘણી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ દુર્લભ પૃથ્વી માટે ચીન પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. 

 નોંધનીય છે કે 2023 માં, ભારતે લિથિયમ સહિત 20 થી વધુ ખનિજોને તેની ઉર્જા સુરક્ષા અને લાંબા ગાળાની આર્થિક જરૂરિયાતો માટે મહત્વપૂર્ણ જાહેર કર્યા હતા. તે સ્પષ્ટ છે કે આગામી વર્ષોમાં, આ ખનિજો માત્ર સંસાધનો જ નહીં પરંતુ ભૂ-રાજકીય શક્તિનો મુખ્ય સ્તંભ પણ બનશે, અને ભારત આ દોડમાં પાછળ રહેવા માંગતું નથી