નવી દિલ્હી : પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતના ઔદ્યોગિક ભવિષ્ય માટે એક મોટું વિઝન રજૂ કરતા જણાવ્યું છે કે 'કાર્બન કેપ્ચર ટેકનોલોજી' દેશના સ્ટીલ સેક્ટરમાં નવી ક્રાંતિ લાવવા માટે સજ્જ છે. બુધવારે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદનમાં પીએમ મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ૨૦૭૦ સુધીમાં ભારતને 'નેટ-ઝીરો' (ચોખ્ખી શૂન્યતા) બનાવવાની દિશામાં સ્ટીલ ઉદ્યોગનું આધુનિકીકરણ સૌથી મહત્વનું કદમ સાબિત થશે.
સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં ભારતનો દબદબો અને પડકારો
ભારત હાલમાં વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ સ્ટીલ ઉત્પાદક દેશ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં દેશે ૧૫૨ મિલિયન ટન સ્ટીલનું ઉત્પાદન કર્યું છે, જે ૨૦૪૭ સુધીમાં ૫૦૦ મિલિયન ટન સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય છે. જોકે, પડકાર એ છે કે સ્ટીલ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં મોટાપાયે કોલસાનો ઉપયોગ થાય છે, જે દેશના કુલ ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં ૧૦ થી ૧૨ ટકાનો ફાળો આપે છે. આ પ્રદૂષણને રોકવા માટે જ હવે 'ગ્રીન સ્ટીલ'નો કોન્સેપ્ટ લાવવામાં આવ્યો છે.
શું છે આ કાર્બન કેપ્ચર (CCUS) ટેકનોલોજી?
કાર્બન કેપ્ચર, ઉપયોગ અને સંગ્રહ (CCUS) એક એવી અદભૂત ટેકનોલોજી છે જે સ્ટીલ ફેક્ટરીઓમાંથી નીકળતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડને વાતાવરણમાં ભળે તે પહેલાં જ પકડી લે છે. આ વર્ષના કેન્દ્રીય બજેટમાં આ ટેકનોલોજીના પરીક્ષણ માટે સરકારે ₹૨૦,૦૦૦ કરોડની તોતિંગ ફાળવણી કરી છે. આનાથી જૂની ફેક્ટરીઓ પણ પ્રદૂષણ ફેલાવ્યા વગર કાર્યરત રહી શકશે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને સ્ટાર રેટિંગ
કેન્દ્રીય સ્ટીલ મંત્રી એચ.ડી. કુમારસ્વામીના લેખનો ઉલ્લેખ કરતા પીએમએ જણાવ્યું કે, સરકાર 'ગ્રીન સ્ટીલ ટેક્સોનોમી' દાખલ કરી રહી છે. હવે સ્ટીલ ઉત્પાદનોને તેમના ઉત્સર્જનના આધારે ૩ થી ૫ સ્ટાર રેટિંગ આપવામાં આવશે. વધુમાં, સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજનના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ₹૪૫૫ કરોડની વિશેષ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે ભવિષ્યમાં સ્ટીલ બનાવવાની પદ્ધતિને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ભારત બનશે અગ્રેસર
આ પહેલ માત્ર પર્યાવરણને બચાવવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય સ્ટીલની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે પણ જરૂરી છે. 'વિકસિત ભારત ૨૦૪૭'ના સ્વપ્નને સાકાર કરવા માટે ગ્રીન ટેકનોલોજી સાથેનો આર્થિક વિકાસ અનિવાર્ય છે. પીએમ મોદીના આ વિઝનથી ભારત આગામી દાયકાઓમાં સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં વિશ્વનું 'ગ્રીન હબ' બનીને ઉભરશે તેવી આશા છે.