નવી દિલ્હી: ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ના નવા વિવાદાસ્પદ નિયમો 'ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેના નિયમો, ૨૦૨૬' અંગે કેન્દ્ર સરકાર અને UGC ને કડક નોટિસ ફટકારી છે. આ નવા નિયમોમાં સામાન્ય શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યે કથિત ભેદભાવ રાખવામાં આવ્યો હોવાની અરજી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે સ્પષ્ટતા માંગી છે.
શું છે વિવાદનું મુખ્ય કારણ?
અરજદારોનો મુખ્ય આરોપ છે કે UGC ના નવા નિયમોમાં 'જાતિ આધારિત ભેદભાવ'ની વ્યાખ્યા માત્ર SC, ST અને OBC વર્ગ સુધી જ મર્યાદિત રાખવામાં આવી છે. આનાથી સામાન્ય શ્રેણી (General Category) ના વિદ્યાર્થીઓ જો કોઈ ભેદભાવનો ભોગ બને, તો તેમને કાયદાકીય રક્ષણ મળતું નથી. અરજદારોના મતે આ બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪ (સમાનતાનો અધિકાર) અને અનુચ્છેદ ૧૫ નું સીધું ઉલ્લંઘન છે.
અગાઉના અમલીકરણ પર મનાઈહુકમ
નોંધનીય છે કે, જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં સુપ્રીમ કોર્ટે આ નવા નિયમોના અમલીકરણ પર રોક લગાવી દીધી હતી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે આ નિયમોની જોગવાઈઓ અસ્પષ્ટ છે અને તેનો દુરુપયોગ થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. જ્યાં સુધી આ કેસનો આખરી નિકાલ ન આવે, ત્યાં સુધી ૨૦૧૨ ના જૂના નિયમો જ અમલમાં રહેશે તેવું પણ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે.
નિષ્ણાત સમિતિની ભલામણ
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને UGC ને આ નિયમો પર પુનર્વિચાર કરવા માટે એક 'નિષ્ણાત સમિતિ'ની રચના કરવાની ભલામણ કરી છે. કોર્ટ ઈચ્છે છે કે શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સમાનતા એવી રીતે સ્થાપિત થાય કે જેનાથી કોઈ પણ વર્ગના વિદ્યાર્થીને અન્યાય ન થાય અને સામાજિક સંવાદિતા જળવાઈ રહે.
વિદ્યાર્થી સંગઠનોનો વિરોધ
UGC એ ૧૩ જાન્યુઆરીએ આ નિયમો જારી કર્યા હતા, જેનો હેતુ લિંગ, ધર્મ કે જાતિના આધારે ભેદભાવ અટકાવવાનો હતો. પરંતુ, સામાન્ય શ્રેણીના વિદ્યાર્થી સંગઠનોએ તેને "વિપરીત ભેદભાવ" (Reverse Discrimination) ગણાવીને ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં તમામ અરજીઓની એકસાથે સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે, જેના પર સમગ્ર દેશના શિક્ષણ જગતની નજર ટકેલી છે.