રાજકોટ : આધુનિક કૃષિ વિજ્ઞાનમાં જો કોઈ સૌથી ક્રાંતિકારી સંશોધન થયું હોય, તો તે 'કમ્બાઈન હાર્વેસ્ટર' છે. અમેરિકા જેવા દેશોમાં, જ્યાં હજારો હેક્ટરના ખેતરો છે, ત્યાં આ મશીન ખેડૂતો માટે કોઈ વરદાનથી ઓછું નથી. જે પાકને કાપવા અને સાફ કરવા માટે પહેલા અઠવાડિયા સુધી મજૂરોની રાહ જોવી પડતી હતી, તે કામ હવે આ વિશાળકાય મશીન ગણતરીના કલાકોમાં કરી નાખે છે.

શા માટે તેને 'કમ્બાઈન' કહેવામાં આવે છે?

આ મશીનનું નામ 'કમ્બાઈન' પડવા પાછળ એક ખાસ કારણ છે. તે ખેતીના ત્રણ મુખ્ય અને અઘરા કામોનું 'કોમ્બિનેશન' છે:

૧. લણણી (Reaping): પાકને જમીન પાસેથી સચોટ રીતે કાપવો.

૨. થ્રેસીંગ (Threshing): કાપેલા છોડમાંથી અનાજના દાણાને અલગ કરવા.

૩. વિનોઇંગ (Winnowing): અનાજમાંથી કચરો અને ભૂસું સાફ કરીને શુદ્ધ અનાજ તૈયાર કરવું.

AI અને GPS થી સજ્જ હાઈટેક મશીન

અમેરિકામાં ખેડૂતો જે આધુનિક કમ્બાઈન હાર્વેસ્ટર વાપરે છે, તેમાં હવે ડ્રાઈવરની પણ જરૂર રહેતી નથી. આ મશીનો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને GPS થી સજ્જ હોય છે, જે રાતના અંધકારમાં પણ ખેતરમાં એક ઇંચની ભૂલ વગર લણણી કરી શકે છે. તેની ઉપર એક મોટી ટાંકી હોય છે જેમાં સાફ અનાજ ભેગું થાય છે અને સીધું જ ટ્રેક્ટરમાં ખાલી કરી શકાય છે.

ભારતમાં સ્થિતિ અને પડકારો

ભારતના પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશમાં આ મશીનો ખૂબ લોકપ્રિય થઈ રહ્યા છે. પ્રીત, મહિન્દ્રા અને ન્યૂ હોલેન્ડ જેવી કંપનીઓ ભારતીય ખેતરો મુજબના હાર્વેસ્ટર બનાવી રહી છે. જોકે, ભારત માટે 'પરાળી' (છોડનો કચરો) એક મોટી સમસ્યા છે, કારણ કે જૂના મશીનો ખેતરમાં કચરો છોડી દે છે જેને ખેડૂતો બાળે છે. હવે એવા નવા મશીનો પણ આવી રહ્યા છે જે પરાળીનો નિકાલ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.

કિંમત અને આયુષ્ય

આ મશીન લેવું એ દરેક ખેડૂતના વશની વાત નથી. ભારતમાં તેની કિંમત ₹૨૦ લાખથી ₹૫૦ લાખની આસપાસ હોય છે, જ્યારે અમેરિકામાં વપરાતા હાઈટેક મોડેલ્સની કિંમત ₹૩ કરોડથી ₹૯ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. એકવાર લીધા પછી આ મશીન ૧૦ થી ૨૦ વર્ષ સુધી ખેડૂતનો સાથ નિભાવે છે. આ મશીન ડીઝલ પર ચાલે છે અને એકવાર ટાંકી ફુલ કરાવ્યા પછી સતત ૧૨ કલાક સુધી કામ આપી શકે છે.

ચોક્કસપણે, કમ્બાઈન હાર્વેસ્ટરે ખેતીને 'પરિશ્રમ' માંથી મુક્ત કરી 'ટેકનોલોજી' તરફ વાળી છે, જે ભવિષ્યમાં ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ખૂબ મહત્વનું સાબિત થશે.