નવી દિલ્હી: ભારતની ધરતી પર ડગલે ને પગલે ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે. જ્યારે વાત વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત 'યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સ'ની આવે છે, ત્યારે ભારતીય રાજ્યો વચ્ચે એક સ્વસ્થ સ્પર્ધા જોવા મળે છે. હાલમાં મહારાષ્ટ્ર ૫ સત્તાવાર સાઇટ્સ સાથે ભારતનું સૌથી સમૃદ્ધ રાજ્ય સાબિત થયું છે. અજંતા-ઈલોરાની ગુફાઓ, એલિફન્ટાના શિલ્પો, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ અને પશ્ચિમ ઘાટના જંગલોએ મહારાષ્ટ્રને પ્રવાસન નકશા પર ટોચનું સ્થાન અપાવ્યું છે. આ સ્થળો માત્ર પથ્થરોની ઇમારત નથી, પરંતુ સદીઓ પુરાણી કલા અને શ્રદ્ધાની જીવંત સાક્ષી છે.
ગુજરાતી તરીકે આપણા માટે પણ ગૌરવની વાત એ છે કે ગુજરાત પણ આ યાદીમાં પાછળ નથી. ગુજરાતમાં હાલમાં ૪ યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સ છે, જેની સાથે ગુજરાત દેશમાં બીજા ક્રમે મહારાષ્ટ્રની ખૂબ નજીક છે. પાટણની 'રાણીની વાવ', ચાંપાનેર-પાવાગઢ પુરાતત્વીય ઉદ્યાન, ઐતિહાસિક અમદાવાદ શહેર અને ધોળાવીરાના હડપ્પન સંસ્કૃતિના અવશેષોએ ગુજરાતના વારસાને વિશ્વ ફલક પર ચમકાવ્યો છે. રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યો પણ આ યાદીમાં મજબૂત પકડ ધરાવે છે, પરંતુ મહારાષ્ટ્ર તેની વિવિધતા અને સ્થાપત્ય શૈલીના કારણે હાલ નંબર વન પર બિરાજમાન છે.
આ સાઇટ્સની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા માત્ર પ્રવાસનને જ વેગ નથી આપતી, પરંતુ સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ મજબૂત બનાવે છે. ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે આ વારસાનું જતન કરવું એ આપણી નૈતિક ફરજ છે. ભારતની ૪૦થી વધુ યુનેસ્કો સાઇટ્સ દેશની સમૃદ્ધ સભ્યતાની ગાથા ગાય છે. ભલે તે કોણાર્કનું સૂર્ય મંદિર હોય કે તાજમહેલ, દરેક સ્થળ પોતાની અંદર એક અલગ રહસ્ય અને વિજ્ઞાન છુપાવીને બેઠું છે. મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતનો આ વારસો ભારતને વિશ્વના સૌથી લોકપ્રિય 'કલ્ચરલ ડેસ્ટિનેશન' તરીકે પ્રસ્થાપિત કરવામાં સફળ રહ્યો છે.