નવી દિલ્હી : ભારતના પાંચમી પેઢીના એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોગ્રામે વિશ્વના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. એરોસ્પેસ ક્ષેત્રની જાયન્ટ કંપનીઓ રોલ્સ-રોયસ, સેફ્રાન અને જીઈ (GE) હવે માત્ર એન્જિન વેચવા માટે જ નહીં, પરંતુ ભારત સાથે ઊંડી ઔદ્યોગિક ભાગીદારી અને સંપૂર્ણ ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણ માટે સ્પર્ધા કરી રહી છે. આ લડાઈ હવે માત્ર ખરીદી પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારતની સંરક્ષણ સાર્વભૌમત્વ અને આત્મનિર્ભરતા માટેની ગણતરી બની ગઈ છે.
રોલ્સ-રોયસની સૌથી આકર્ષક દરખાસ્ત
બ્રિટનની રોલ્સ-રોયસ કંપનીએ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ઓફર રજૂ કરી છે. કંપનીએ AMCA માટે ૧૨૦ kN (કિલો-ન્યૂટન) થ્રસ્ટ એન્જિનની ઓફર કરી છે, જેમાં ૧૦૦% ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને સંપૂર્ણ બૌદ્ધિક સંપદા (IP) અધિકારો ભારતને સોંપવાની તૈયારી દર્શાવી છે. રોલ્સ-રોયસે ભારતને બ્રિટન અને જર્મની પછી તેનું 'ત્રીજું હોમ માર્કેટ' બનાવવાની અને ભારતમાં જ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન સુવિધાઓ સ્થાપવાની દરખાસ્ત મૂકી છે, જેનાથી હજારો નોકરીઓ સર્જાશે.
ફ્રાન્સ અને અમેરિકાની સ્પર્ધા
ફ્રાન્સની સેફ્રાન કંપનીએ ભારતની GTRE સાથે મળીને ક્લીન-શીટ એન્જિન વિકસાવવાની ઓફર કરી છે. જોકે સેફ્રાન પણ સંપૂર્ણ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરનું વચન આપે છે, પરંતુ ભૂતકાળના સંરક્ષણ સોદાઓમાં વિલંબને કારણે ભારતીય વ્યૂહાત્મક વર્તુળોમાં સાવચેતી જોવા મળી રહી છે. બીજી તરફ, અમેરિકાની જીઈ (GE) એરોસ્પેસ પહેલેથી જ F414 એન્જિન ડીલ દ્વારા તેજસ Mk2 માટે સંકળાયેલી છે. જીઈ આશરે ૮૦% ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર આપે છે, પરંતુ તેમાં સંપૂર્ણ IP અધિકારોનો સમાવેશ થતો નથી, જે ભારત માટે એક મર્યાદા બની શકે છે.
વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને ભવિષ્ય
ટેકનિકલ રીતે ત્રણેય કંપનીઓ સમાન ક્ષમતા ધરાવે છે, પરંતુ મુખ્ય તફાવત IP માલિકીનો છે. જો ભારત પાસે IP અધિકારો હોય, તો તે ભવિષ્યમાં પોતાની રીતે એન્જિનમાં ફેરફાર, અપગ્રેડ અને સ્વતંત્ર રીતે નિકાસ પણ કરી શકશે. રોલ્સ-રોયસની ઓફર આ બાબતે સૌથી મજબૂત જણાય છે. જેમ જેમ AMCA પ્રોટોટાઇપ આગળ વધી રહ્યો છે, તેમ એન્જિનની પસંદગી ભારત માટે આગામી દાયકાઓની સંરક્ષણ રણનીતિ નક્કી કરવામાં પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે.