નવી દિલ્હી:આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં એક કહેવત બહુ જાણીતી છે: "કોઈ કાયમી દુશ્મન નથી હોતા કે કોઈ કાયમી મિત્ર નથી હોતા, બસ રાષ્ટ્રીય હિત કાયમી હોય છે." ભારત અત્યારે ગ્લોબલ સુપરપાવર બનવાના માર્ગ પર છે, ત્યારે સવાલ એ થાય છે કે કટોકટીના સમયમાં ભારતનો સાચો 'વીરુ' કોણ સાબિત થયો છે? તાજેતરમાં અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે 'ડોલર'ને લઈને થઈ રહેલા ગુપ્ત કરારોએ ફરી એકવાર મિત્રતાના માપદંડો પર ચર્ચા છેડી દીધી છે.
 જ્યારે આખી દુનિયા ભારતથી વિમુખ હતી, ત્યારે સોવિયેત યુનિયન (રશિયા) આપણી પડખે ઉભું હતું. ૧૯૭૧ના યુદ્ધનો એ પ્રસંગ કોણ ભૂલી શકે? જ્યારે અમેરિકા અને બ્રિટને પાકિસ્તાનના સમર્થનમાં ભારતને ડરાવવા નૌકાદળ મોકલ્યું હતું, ત્યારે રશિયાએ પોતાની પરમાણુ સબમરીન મોકલીને ભારતનું રક્ષણ કર્યું હતું. આજે પણ રશિયા આપણને સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ અને S-400 જેવી મિસાઇલ સિસ્ટમ આપીને મિત્રતા નિભાવી રહ્યું છે.
 ભારત અને ઇઝરાયલના સંબંધો લોહીના સંબંધો જેવા છે, કારણ કે બંને આતંકવાદ સામે લડી રહ્યા છે. ૧૯૬૨નું ચીન યુદ્ધ હોય કે ૧૯૯૯નું કારગિલ યુદ્ધ, ઇઝરાયલે હંમેશા ભારતને અત્યાધુનિક હથિયારો અને સેટેલાઇટ ડેટા પૂરો પાડ્યો છે. કારગિલના પહાડોમાં જ્યારે દુશ્મન છુપાયેલો હતો, ત્યારે ઇઝરાયલના લેસર-ગાઇડેડ બોમ્બે જ રસ્તો સાફ કર્યો હતો.
 ૧૯૯૮માં જ્યારે ભારતે પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યું અને અમેરિકા સહિતના દેશોએ પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે ફ્રાન્સ એકમાત્ર એવો દેશ હતો જેણે ભારતનો વિરોધ નહોતો કર્યો. આજે રાફેલ ફાઇટર જેટ્સ દ્વારા ફ્રાન્સે ભારતની આકાશમાં તાકાત અનેકગણી વધારી દીધી છે. મેક્રોન અને મોદીની દોસ્તી હવે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' હેઠળ એન્જિન અને હેલિકોપ્ટર ઉત્પાદન સુધી પહોંચી છે.
 અમેરિકા સાથે ભારતના સંબંધો હંમેશા 'રોલર-કોસ્ટર' જેવા રહ્યા છે. ૨૦૨૫ના ટેરિફ વોર પછી હવે સંબંધો થોડા થાળે પડ્યા છે. અમેરિકાએ ટેરિફ ૫૦% થી ઘટાડીને ૧૮% તો કર્યો છે, પણ તેની સામે ભારત પાસે અનેક શરતો પણ મૂકી છે. શું ભારત રશિયા સાથેની જૂની દોસ્તી જાળવી રાખશે કે અમેરિકાની નવી શરતોને વશ થશે? આ એક મોટો રાજદ્વારી પડકાર છે