મુંબઈ:ભારતીય નાણાકીય બજારને વધુ સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. હવેથી ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) ડેરિવેટિવ વ્યવહારો માટે યુનિક ટ્રાન્ઝેક્શન આઇડેન્ટિફાયર (UTI) લાગુ કરવામાં આવશે. જેવી રીતે દરેક ભારતીય પાસે ઓળખ માટે 'આધાર કાર્ડ' હોય છે, તેવી જ રીતે હવે શેરબજારમાં થતા દરેક ખાનગી સોદા પાસે પોતાની એક અલગ ઓળખ હશે.
 શેરબજારમાં બે પ્રકારના વેપાર થાય છે: એક જે આપણે એક્સચેન્જ (NSE/BSE) પર કરીએ છીએ અને બીજા જે બે પક્ષો સીધી રીતે કરે છે, જેને OTC સોદા કહેવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી આવા સોદાઓનો ડેટા અલગ-અલગ સિસ્ટમમાં વિખરાયેલો રહેતો હતો, જેના કારણે રિઝર્વ બેંક માટે આખા બજારનું જોખમ માપવું મુશ્કેલ હતું. હવે UTI કોડ દ્વારા:
• દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનને સચોટ રીતે ટ્રેક કરી શકાશે.
• ડેટામાં થતી મૂંઝવણ કે ડુપ્લિકેશન દૂર થશે.
• કોઈપણ પ્રકારની અનિયમિતતા તુરંત પકડાઈ જશે.
 જોકે આ નિયમ મોટી બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે છે, પરંતુ તેની સીધી અસર સામાન્ય જનતા પર પણ પડશે. જ્યારે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં થતા કરોડોના વ્યવહારો પારદર્શક બને છે, ત્યારે સમગ્ર અર્થતંત્રમાં જોખમ ઘટે છે. આનાથી બેંકોની સ્થિરતા વધશે અને છેવટે સામાન્ય ગ્રાહકોની થાપણો વધુ સુરક્ષિત બનશે.
એક્સચેન્જ ટ્રેડિંગ વિરુદ્ધ OTC સોદા: આ સુધારાને સમજવા માટે બંને વચ્ચેનો તફાવત જાણવો જરૂરી છે:
ફીચર એક્સચેન્જ ટ્રેડિંગ (NSE/BSE) OTC સોદા (ખાનગી)
પ્લેટફોર્મ જાહેર પ્લેટફોર્મ સીધા બે પક્ષો વચ્ચે
પારદર્શિતા અત્યંત વધારે ઓછી (હવે UTI થી વધશે)
નિયમો તમામ માટે સમાન શરતો કસ્ટમાઇઝ કરી શકાય છે
કોણ ભાગ લે છે? સામાન્ય રોકાણકારો અને સંસ્થાઓ બેંકો અને મોટી કંપનીઓ
RBI એ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં આપેલા ડ્રાફ્ટ બાદ હવે અંતિમ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી દીધી છે. હવે તમામ બેંકો અને મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓએ પોતાની સોફ્ટવેર સિસ્ટમ અપડેટ કરવી પડશે જેથી દરેક સોદા સાથે UTI ટેગ જોડી શકાય. આ ટેકનિકલ ફેરફાર ભારતીય શેરબજારને વૈશ્વિક ધોરણોની હરોળમાં લઈ જશે