હૈદરાબાદ:ભારતીય ખાદ્ય અને પીણા ક્ષેત્રમાં કરચોરીનો એક એવો ચોંકાવનારો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે જેણે આવકવેરા વિભાગ (IT) ને પણ સ્તબ્ધ કરી દીધું છે. હૈદરાબાદની એક પ્રખ્યાત બિરયાની ચેઈનથી શરૂ થયેલી તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે દેશભરની ૧ લાખથી વધુ રેસ્ટોરન્ટ્સે મળીને છેલ્લા છ વર્ષમાં અંદાજે ₹૭૦,૦૦૦ કરોડ નું વેચાણ છુપાવ્યું છે. આ હાઈટેક ચોરીને પકડવા માટે ઈન્કમ ટેક્સ વિભાગે પહેલીવાર 'જનરેટિવ AI' અને એડવાન્સ ડેટા એનાલિટિક્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
કેવી રીતે થતી હતી આ ડિજિટલ ચોરી?
તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે રેસ્ટોરન્ટ માલિકો એક ખાસ બિલિંગ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરતા હતા, જે બજારમાં ૧૦% હિસ્સો ધરાવે છે.
•    બિલ ડિલીશન ગેમ: રેસ્ટોરન્ટ્સ ગ્રાહકો પાસેથી પેમેન્ટ (રોકડ, કાર્ડ કે UPI) લેતી હતી, પરંતુ ટેક્સ ફાઇલ કરતા પહેલા સોફ્ટવેરમાંથી પસંદગીના રોકડ વ્યવહારો અથવા તો આખા મહિનાનો ડેટા 'બલ્ક ડિલીટ' કરી દેતી હતી.
•    ૨૭% આવક ગાયબ: અધિકારીઓના અંદાજ મુજબ, કુલ વેચાણના ૨૭% હિસ્સાને ઈરાદાપૂર્વક સત્તાવાર રેકોર્ડમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યો હતો. માત્ર આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણામાં જ ₹૫,૧૪૧ કરોડનું ટર્નઓવર છુપાવવામાં આવ્યું હતું.
AI એ કેવી રીતે તોડ્યું કૌભાંડ?
આવકવેરા વિભાગના તપાસ એકમે અમદાવાદ સ્થિત સોફ્ટવેર પ્રોવાઈડર પાસેથી આશરે ૬૦ ટેરાબાઇટ (60TB) જેટલો વિશાળ ડેટા મેળવ્યો હતો.
•    ડિજિટલ ફોરેન્સિક: હૈદરાબાદની ફોરેન્સિક લેબોરેટરીમાં હાઈ-કેપેસિટી કમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ્સ દ્વારા આ ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું.
•    ઝડપી મેપિંગ: AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને ૧.૭૭ લાખ રેસ્ટોરન્ટ આઈડી અને તેમના GST નંબરોને મિનિટોમાં મેપ કરવામાં આવ્યા, જેનાથી ચોરી પકડવી આસાન બની ગઈ.
ગુજરાત સહિત ૫ રાજ્યો હોટસ્પોટ
આ કરચોરીના રેકેટમાં પાંચ રાજ્યો મુખ્ય કેન્દ્રો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે:
1.    કર્ણાટક: સૌથી વધુ ₹૨,૦૦૦ કરોડના ડિલીટ થયેલા વ્યવહારો.
2.    તેલંગાણા: ₹૧,૫૦૦ કરોડ.
3.    તમિલનાડુ: ₹૧,૨૦૦ કરોડ.
4.    મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત: અહીં પણ મોટા પાયે કરચોરીના પુરાવા મળ્યા છે.
માત્ર શરૂઆત છે...
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સ (CBDT) ના અધિકારીઓ માને છે કે આ તો માત્ર હિમશિલાની ટોચ છે. બજારમાં અન્ય ઘણા બિલિંગ સોફ્ટવેર કાર્યરત છે અને આગામી દિવસોમાં આવી વધુ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. અમદાવાદના સોફ્ટવેર પ્રોવાઈડરની ઓફિસેથી મળેલા ડેટાએ હવે દેશભરના રેસ્ટોરન્ટ માલિકોની ઉંઘ હરામ કરી દીધી છે.