જોધપુર, તા.૨૩: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) એ કાયદાના યુવા સ્નાતકોને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને હૃદયસ્પર્શી અપીલ કરી છે. જોધપુરની નેશનલ લો યુનિવર્સિટી (NLU) ના ૧૮મા દીક્ષાંત સમારોહમાં "કિલ્લાથી મંચ સુધી – અપૂર્ણ પ્રજાસત્તાકમાં કાયદો" વિષય પર બોલતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે, કાયદો એ માત્ર કાળા કોટ અને અઘરા શબ્દોની માયાજાળ નથી, પરંતુ તે સામાન્ય નાગરિકના જીવનને સ્પર્શતી એક જીવંત વ્યવસ્થા છે.
કાયદાને જટિલ શબ્દોમાંથી મુક્ત કરો
મુખ્ય ન્યાયાધીશે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે દરેક પેઢીમાં એક એવો ભય હોય છે કે કાયદો ધીમે ધીમે જટિલ શબ્દો અને ટેકનિકલ ગૂંચવણોમાં ફસાઈ જશે. તેમણે સ્નાતક થયેલા યુવા વકીલોને તાકીદ કરી હતી કે, "તમારું કામ કાયદાને વધુ જટિલ બનાવવાનું નથી, પરંતુ તેને વધુ સમજી શકાય તેવો બનાવવાનું છે. કાયદાનું ક્ષેત્ર સંકુચિત ન કરો, તેને સામાન્ય જનતા માટે વધુ વિસ્તૃત અને સુલભ બનાવો."
કિલ્લા અને મંચનું સચોટ ઉદાહરણ
જોધપુરના ઐતિહાસિક મેહરાનગઢ કિલ્લાનો ઉલ્લેખ કરતા CJI એ કાયદાની સફર સમજાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે શરૂઆતમાં કાયદો એક 'કિલ્લા' જેવો હતો જે સમાજને અરાજકતાથી બચાવવા માટે રક્ષણ પૂરું પાડતો હતો. પરંતુ લોકશાહીમાં, કાયદો એક 'મંચ' (Forum) જેવો હોવો જોઈએ જ્યાં લોકો પોતાના મતભેદો અને પ્રશ્નો પર મુક્તપણે ચર્ચા કરી શકે. તેમણે ટકોર કરી કે, "એક કિલ્લો પોતાને બંધ રાખીને ટકી શકે છે, પરંતુ એક મંચ પોતાને ખુલ્લો રાખીને જ જીવંત રહી શકે છે."
 
CJI ના પ્રવચનના મુખ્ય અંશો:
•    જીવંત બંધારણ: બંધારણ એ જડ ઈમારત નથી, પણ એક શ્વાસ લેતી વ્યવસ્થા છે જે બદલાતા સમાજ સાથે પરિવર્તિત થતી રહે છે.
•    જાહેર ટ્રસ્ટ: વકીલાત એ ખાનગી મિલકત નથી પણ એક પબ્લિક ટ્રસ્ટ છે. અદાલતોની વિશ્વસનીયતા જેટલી જજો પર છે, તેટલી જ વકીલો પર પણ છે.
•    સામાજિક પરિવર્તન: કાયદાનું જીવન માત્ર તર્ક (Logic) નથી, પરંતુ તે અનુભવ (Experience) છે.
 
યુવા સ્નાતકોને મોટી જવાબદારી
NLU જોધપુરની પ્રશંસા કરતા તેમણે કહ્યું કે જ્યારે આવી મોટી સંસ્થાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓ બહાર આવે છે, ત્યારે તે માત્ર ડિગ્રી લઈને નથી નીકળતા, પરંતુ સમાજમાં ન્યાયના ધોરણો સ્થાપિત કરવાની જવાબદારી લઈને નીકળે છે. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને "ખુલ્લા મંચના શિલ્પી" બનવા આહ્વાન કર્યું હતું, જેથી ન્યાય પ્રક્રિયામાં સામાન્ય માણસને અજાણ્યા કે બાકાત હોવાનો અહેસાસ ન થાય.