ફૈસલાબાદ: પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનની આર્થિક હાલત દિન-પ્રતિદિન વધુ કફોડી બની રહી છે. જે દેશ ૧૯૯૮ પહેલા વિશ્વભરમાં કઠોળની નિકાસ કરતો હતો, આજે તે જ દેશની જનતા માટે કઠોળના દર્શન દુર્લભ બન્યા છે. હાલત એવી છે કે પાકિસ્તાને તેની કુલ જરૂરિયાતના ૮૦ ટકા કઠોળ વિદેશથી મોંઘા ભાવે આયાત કરવા પડે છે. લોટ અને વીજળીના ભાવ વધારા બાદ હવે કઠોળની અછતે સામાન્ય જનતાની કમર તોડી નાખી છે.
આયાત પર નિર્ભરતા અને આર્થિક બોજ
કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે પાકિસ્તાન દર વર્ષે અંદાજે ૧.૬૨ મિલિયન ટન કઠોળનો વપરાશ કરે છે, જેમાંથી ૧.૦૭ મિલિયન ટન કઠોળ માત્ર આયાત દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. આ માટે દેશની તિજોરીમાંથી દર વર્ષે અંદાજે $૯૮૦ મિલિયન (ડોલર) વિદેશ વહી જાય છે. પંજાબ પલ્સ ઇમ્પોર્ટર્સ એસોસિએશનના જણાવ્યા અનુસાર, પરવેઝ મુશર્રફના શાસનકાળ દરમિયાન લાદવામાં આવેલા નિકાસ પ્રતિબંધોને કારણે ખેડૂતોએ કઠોળની ખેતી કરવાનું છોડી દીધું, કારણ કે તેમાં હવે નફો રહ્યો નથી.
કુદરત અને નીતિઓનો બેવડો માર
પાકિસ્તાનમાં કઠોળનું ઉત્પાદન ઘટવા પાછળ માત્ર ખોટી નીતિઓ જ નહીં, પણ આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) પણ જવાબદાર છે. થાલ જેવા વિસ્તારોમાં ખેતી સંપૂર્ણપણે વરસાદ પર આધારિત છે. સમયસર વરસાદ ન પડવાને કારણે ઉપજમાં ૩૫ ટકા સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે. પરિણામે, ખેડૂતો હવે આગામી સિઝનમાં કઠોળ વાવતા ડરી રહ્યા છે.
 
પાકિસ્તાનની હાલત એક નજરમાં:
•    નિકાસકારથી આયાતકાર: ૧૯૯૮માં જે દેશ કઠોળ વેચતો હતો, તે આજે ખરીદવા માટે વલખાં મારી રહ્યો છે.
•    જંગી આયાત: જરૂરિયાતના ૮૦ ટકા કઠોળની આયાત કરવી પડે છે.
•    જમીનની ફળદ્રુપતા જોખમમાં: કઠોળની ખેતી ઘટતા જમીનની ગુણવત્તા પણ બગડી રહી છે.
•    મંજૂરીની રાહ: કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોએ ઉત્પાદન વધારવા માટેનો પ્લાન સરકારને આપ્યો છે, પરંતુ કંગાળ સરકાર પાસે તેને અમલમાં મૂકવા માટે ભંડોળ નથી.
જનતામાં રોષ અને નિષ્ણાતોની ચિંતા
ફૈસલાબાદમાં આયોજિત એક સેમિનારમાં કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે જો પાકિસ્તાન તાત્કાલિક ધોરણે કઠોળનું સ્થાનિક ઉત્પાદન નહીં વધારે, તો આગામી સમયમાં દેશમાં 'પ્રોટીન ભૂખમરો' સર્જાઈ શકે છે. એક બાજુ વિદેશી દેવું વધી રહ્યું છે અને બીજી બાજુ પાયાની જરૂરિયાતો માટે આયાત પર નિર્ભરતા પાકિસ્તાનને વિનાશ તરફ ધકેલી રહી છે.