‘ભોજશાળામાં મંદિરના ભાગો પર મસ્જિદ બની'તીઃ સનાતન ધર્મ સંબંધિત પ્રતીકો મળ્યા
મધ્યપ્રદેશમાં ભોજશાળા સંકુલ પર ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પહેલા એક મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું: હિન્દુઓ ખુશ થયા : ASI એ એ પણ સૂચવ્યું કે આ સ્થળ દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત એક પ્રાચીન મંદિરનું ઘર હોઈ શકે છેઃ વર્તમાન મસ્જિદ સદીઓ પછી બનાવવામાં આવી હતી
ઈન્દોર,તા.૨૪: મધ્યપ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં ભોજશાલા સંકુલમાં આવેલી કમલ મૌલા મસ્જિદ અંગે મહત્વપૂર્ણ સમાચાર છે. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) એ તેના વિગતવાર તપાસ અહેવાલમાં તારણ કાઢ્યું છે કે મસ્જિદ પ્રાચીન મંદિરોના અવશેષોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી. ASI અનુસાર, આ નિષ્કર્ષ વૈજ્ઞાનિક તપાસ, સર્વેક્ષણ, ખોદકામ, અવશેષોના અભ્યાસ અને સ્થાપત્ય માળખાં, શિલાલેખો, કલા અને શિલ્પોના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે.
ASI રિપોર્ટ મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટની ઈન્દોર બેન્ચને સુપરત કરવામાં આવ્યો હતો. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે વર્તમાન માળખું સદીઓ પછી બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સમપ્રમાણતા, ડિઝાઇન અને સ્થાપત્ય સંતુલન પર યોગ્ય ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું. સોમવારે સુનાવણી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ વિજય કુમાર શુક્લા અને આલોક અવસ્થીની બેન્ચે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ASI રિપોર્ટ તમામ પક્ષકારોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે. તેમને બે અઠવાડિયામાં તેમના વાંધા, સૂચનો અને મંતવ્યો રજૂ કરવા કહેવામાં આવ્યું હતું. આગામી સુનાવણી ૧૬ માર્ચે થશે.
૧૦ ભાગમાં સંકલિત લગભગ ૨૦૦૦ પાનાના આ અહેવાલનું નેતૃત્વ ASI અધિક મહાનિર્દેશક આલોક ત્રિપાઠીએ કર્યું હતું. ૯૮ દિવસના સર્વેમાં આધુનિક વૈજ્ઞાનિક તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ખોદકામ દરમિયાન કુલ ૯૪ શિલ્પો અને તેમના અવશેષો મળી આવ્યા હતા, જેમાંથી ઘણાને નુકસાન થયું હતું. આમાં ગણેશ, બ્રહ્મા, નરસિહ અને ભૈરવ સહિત અનેક દેવતાઓની કોતરણી, તેમજ માનવ અને પ્રાણીઓની આકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે. ASI એ સૂચવ્યું છે કે આ સ્થળ દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત એક પ્રાચીન મંદિર હોઈ શકે છે.
ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) એ સોમવારે મધ્યપ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં સ્થિત ઐતિહાસિક ભોજનશાળા અંગે મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટની ઈન્દોર બેન્ચને પોતાનો અહેવાલ સુપરત કર્યો છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભોજનશાળા ૧૨મી સદીમાં બનાવવામાં આવી હતી, જ્યારે સંકુલની અંદર આવેલી મસ્જિદ ૧૨૬૫ ઈ.સ.ની છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે માલવા ક્ષેત્રમાં મુઘલોના આગમન પહેલાં ભોજશાળા બનાવવામાં આવી હતી.
ભોજશાળા વિવાદ અંગે, અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મસ્જિદ જૂના મંદિરના ભાગોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી. હિન્દુ સમુદાય ભોજશાળાને દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત મંદિર માને છે, જ્યારે મુસ્લિમ સમુદાય ૧૧મી સદીના આ સ્મારકને કમલ મૌલા મસ્જિદ હોવાનો દાવો કરે છે. આ સંકુલ ASI દ્વારા સુરક્ષિત છે.
સર્વે રિપોર્ટ અનુસાર, ભોજશાળા સંકુલમાં સિક્કા, સનાતન ધર્મ સાથે સંબંધિત પ્રતીકો અને દેવતાઓની મૂર્તિઓ મળી આવી છે. મંદિર-શૈલીના સ્થાપત્યના ચિﾎો મળી આવ્યા છે. અનેક સ્તંભો પર કોતરણી, કમળના મોટિફસ અને કલાકૃતિઓ મળી આવી છે. ૧૨મી અને ૧૬મી સદીની વચ્ચેના સંસ્કૃત શિલાલેખો પણ નોંધાયેલા છે.
૨૧૦૦ પાનાના આ અહેવાલમાં પુરાવા તરીકે ભોજશાળા સર્વેક્ષણ દરમિયાન લેવામાં આવેલા ૫૦૦ થી વધુ ફોટોગ્રાફસનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલ મુજબ, એવું સ્થાપિત થયું હતું કે ભોજશાળા ૧૨મી સદીમાં બનાવવામાં આવી હતી, જ્યારે કમલ મૌલા ૧૨૬૫માં માલવામાં આવ્યા હતા.
ASI ટીમે ભૂમિ-ભેદક રડાર ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ભૂગર્ભ માળખાઓની તપાસ કરી. અવશેષો, દિવાલોની રચનાઓ, સ્તંભો અને શિલાલેખોનો અભ્યાસ કરવા માટે ખોદકામ પણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. સર્વેક્ષણ સ્થાપત્ય શૈલી, બાંધકામ સામગ્રી અને ડેટિગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.
‘‘અમે આ અરજી આ હેતુથી દાખલ કરી હતી કે જો સ્થળ મસ્જિદ હોય, તો તે તેમને (મુસ્લિમો) આપવામાં આવે, અને જો તે મંદિર હોય, તો તે અમને આપવામાં આવે. હવે કોર્ટે દરેકને જવાબ આપવા માટે બે અઠવાડિયાનો સમય આપ્યો છે. અમે આગામી સુનાવણી પછી જરૂરી પગલાં લઈશું.''
દાવાઓ અને વાંધાઓ માટે બે અઠવાડિયા ભોજશાળા મંદિર-કમલ મૌલા મસ્જિદ સંકુલ પર ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણના વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ અહેવાલ પર તમામ પક્ષોને તેમના વાંધા, મંતવ્યો, સૂચનો અને ભલામણો રજૂ કરવા માટે બે અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. ૨૨ જાન્યુઆરીના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે વિવાદિત સંકુલ અંગે ASI દ્વારા સીલબંધ પરબિડીયુંમાં રજૂ કરાયેલા વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ રિપોર્ટને ખોલવાનો હાઇકોર્ટને નિર્દેશ આપ્યો. કોર્ટે આ કેસમાં આગામી સુનાવણી ૧૬ માર્ચ માટે નક્કી કરી.
ધારના ઐતિહાસિક સંકુલમાં મંદિર અને મસ્જિદ બંને છે.
હિન્દુ સમુદાય તેને સરસ્વતી મંદિર માને છે, જ્યારે મુસ્લિમ સમુદાય તેને મસ્જિદ માને છે.
વિવાદ શરૂ થયા પછી, ASI એ ૭ એપ્રિલ, ૨૦૦૩ ના રોજ એક આદેશ જારી કર્યો.
આદેશ મુજબ, હિન્દુઓને દર મંગળવારે સંકુલમાં પૂજા કરવાની પરવાનગી છે, જ્યારે મુસ્લિમોને દર શુક્રવારે ત્યાં નમાઝ અદા કરવાની પરવાનગી છે
(10:17 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
