નવી દિલ્હી, તા. 24: સુપ્રીમ કોર્ટે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 'ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા' (OCI) કાર્ડ ધારકોને ભારતમાં કાયદાનો અભ્યાસ કરવા કે બાર કાઉન્સિલમાં સભ્યપદ મેળવવા માટે બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) સમાન ગણી શકાય નહીં. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે આ મામલે કડક વલણ અપનાવતા અરજીને ફગાવી દીધી હતી.
"લક્ઝરી મુકદ્દમા" પર કોર્ટની ફટકાર
અરજદાર ચેલાભાઈ કરસનભાઈ પટેલે એવી માંગ કરી હતી કે OCI કાર્ડ ધારકોને પણ NRIs ની જેમ જ બાર કાઉન્સિલમાં નોંધણી કરાવવાની મંજૂરી મળવી જોઈએ. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજીને "લક્ઝરી મુકદ્દમા" ગણાવતા કહ્યું હતું કે કોર્ટ પાસે આવા વિષયો પર બગાડવા માટે વધારાનો સમય નથી. અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે OCI પાસે અમુક વિશેષાધિકારો હોઈ શકે છે, પરંતુ તેઓ ભારતના નાગરિક નથી.
નાગરિકતા અને વકીલાત વચ્ચેનો સંબંધ
કોર્ટે ચુકાદામાં 'એડવોકેટ્સ એક્ટ' ની કલમ 24 નો હવાલો આપ્યો હતો. આ કાયદા મુજબ:
•    ભારતમાં વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવવા માટે ભારતીય નાગરિકતા હોવી એ પ્રાથમિક શરત છે.
•    NRIs એ ભારતના નાગરિકો છે જે વિદેશમાં રહે છે, જ્યારે OCI એ વિદેશી નાગરિકત્વ ધરાવે છે.
•    ન્યાયાધીશ બાગચીએ અવલોકન કર્યું કે ગૃહ મંત્રાલયની સૂચનાઓ અમુક ખાસ ક્ષેત્રોમાં સમાનતા આપે છે, પરંતુ તે નાગરિકતાનો દરજ્જો બદલી શકતી નથી.
ત્રણ સ્તરની સ્થિતિ
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે કાયદાની દ્રષ્ટિએ ત્રણ સ્તરની સ્થિતિ છે:
1.    ભારતીય નાગરિકો (NRIs સહિત): જેમને વકીલાતનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
2.    OCI કાર્ડ ધારકો: જેમની પાસે LLB ડિગ્રી હોવા છતાં તેઓ નાગરિકતાના અભાવે પ્રેક્ટિસ કરી શકતા નથી.
3.    અન્ય વિદેશી નાગરિકો: જેમની પાસે OCI જેટલા પણ અધિકારો નથી.
પારસ્પરિકતાનો અપવાદ
જોકે, કાયદો એવા દેશના નાગરિકોને છૂટ આપે છે જ્યાં ભારતીય નાગરિકોને પણ કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરવાની મંજૂરી હોય. પરંતુ અરજદાર આ કિસ્સામાં કોઈ એવી પારસ્પરિકતા સાબિત કરી શક્યા નહોતા જે તેમને આ અધિકાર અપાવે. આ ચુકાદા બાદ હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ભારતીય કોર્ટના પરિસરમાં કાળા કોટ પહેરીને પ્રેક્ટિસ કરવા માટે માત્ર પ્રતિભા નહીં, પણ ભારતીય પાસપોર્ટ કે નાગરિકતા હોવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.