કિવ:   રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને ચાર વર્ષ પૂર્ણ થયા છે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સકીએ એક એવા ઓરડાની મુલાકાત કરાવી છે જેણે ઇતિહાસને બદલાતો જોયો છે. કિવની શેરીઓ નીચે સેંકડો ફૂટ ઊંડે આવેલા સોવિયેત યુગના એક મજબૂત બંકરમાંથી ઝેલેન્સકીએ ૧૯ મિનિટનો ભાવનાત્મક વીડિયો સંદેશ જારી કર્યો હતો. આ એ જ ‘વોર રૂમ’ છે જ્યાંથી રશિયાના આક્રમણના શરૂઆતના કલાકોમાં ઝેલેન્સકીએ વિશ્વના શક્તિશાળી નેતાઓ સાથે વાત કરી હતી. વીડિયોમાં દેખાતો નાનો ઓરડો, સાદું ટેબલ અને ત્યાં લટકતો યુક્રેનિયન ધ્વજ સાક્ષી પૂરે છે કે કઈ રીતે એક સામાન્ય દેખાતી જગ્યાએથી પુતિનના ભવ્ય સામ્રાજ્ય સામે ટક્કર લેવાની બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર થઈ હતી.

આ સંદેશમાં ઝેલેન્સકીએ તે પળને યાદ કરી જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેને તેમને તાત્કાલિક યુક્રેન છોડવાની સલાહ આપી હતી. બિડેને કહ્યું હતું, "વોલોડીમીર, જોખમ છે, અમે તમને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા તૈયાર છીએ," ત્યારે ઝેલેન્સકીએ આપેલો ઐતિહાસિક જવાબ આજે પણ વિશ્વભરમાં ગાજે છે: "મને દારૂગોળાની જરૂર છે, સવારીની નહીં." આ બંકરની દિવાલો પર વીજળીના કેબલ અને ગેસ પાઈપોના જાળા વચ્ચે ઝેલેન્સકીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે પુતિન યુક્રેનની એકતા તોડવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. બંકરની ટનલોમાં લાગેલા વાદળી અને પીળા ચિહ્નો તેમજ સૈનિકોના ફોટા દર્શાવે છે કે યુક્રેન માત્ર હથિયારોથી નહીં, પણ અતૂટ રાષ્ટ્રવાદના જોરે લડી રહ્યું છે.

જોકે, ચાર વર્ષના સતત સંઘર્ષ અને લાખો લોકોના જીવ ગયા બાદ હવે યુક્રેન થાક્યું હોય તેવું લાગે છે. અમેરિકામાં સત્તા પર આવેલા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હવે શાંતિ કરાર માટે દબાણ વધારી રહ્યા છે, જેનો અર્થ એ હોઈ શકે કે યુક્રેને પોતાની કેટલીક જમીન રશિયાને સોંપવી પડશે. રશિયાના સતત મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓએ કિવના પાયા હચમચાવી દીધા છે અને પશ્ચિમી દેશો તરફથી મળતી મદદમાં પણ હવે વિલંબ થઈ રહ્યો છે. આ વરસી પર ઝેલેન્સકીના શબ્દોમાં ગર્વ તો હતો, પરંતુ ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતાનો પડછાયો પણ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો. શું આ ગુપ્ત બંકરમાંથી શરૂ થયેલું યુદ્ધ ટેબલ પરના કરારથી પૂરું થશે કે રશિયા વધુ આક્રમક બનશે, તે હવે જોવાનું રહેશે.