કોલકાતા: પશ્ચિમ બંગાળમાં આગામી એપ્રિલ અને મે મહિનામાં યોજાનારી હાઈવોલ્ટેજ વિધાનસભા ચૂંટણી પૂર્વે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) એ રાજ્યની રાજકીય ગરમાવો વધારી દીધો છે. શનિવારે જાહેર કરવામાં આવેલી અંતિમ મતદાર યાદીના પ્રથમ ભાગમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. છેલ્લા ચાર મહિનાથી ચાલી રહેલા ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ના અંતે કુલ ૭.૦૪ કરોડ મતદારોની યાદી બહાર પાડવામાં આવી છે, પરંતુ આ યાદીમાં મોટા પાયે શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે. ચૂંટણી પંચે અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ૫ લાખ જેટલા શંકાસ્પદ અને બોગસ નામોને યાદીમાંથી કાયમી ધોરણે દૂર કરી દીધા છે, જેનાથી રાજ્યના રાજકીય પક્ષોમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.

સૌથી વધુ ચર્ચિત બાબત એ છે કે, હજુ પણ ૬૦.૧૮ લાખ મતદારોના નામ તપાસના ઘેરામાં છે. આ મતદારોને "લોજિકલ ડિસ્ક્રિપન્સી" (તાર્કિક વિસંગતતા) શ્રેણી હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ૬૦ લાખ લોકોની મતાધિકારની પાત્રતા હવે ન્યાયિક અધિકારીઓ સમક્ષ થનારી સુનાવણી પર ટકેલી છે. જો આ મતદારો પોતાની નાગરિકતા અને રહેઠાણના પુરાવાઓ યોગ્ય રીતે રજૂ કરી શકશે અને ન્યાયાધીશોની મંજૂરી મળશે, તો જ તેમના નામ પૂરક મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયાને કારણે બંગાળમાં કરોડો લોકોના મતાધિકાર પર હાલ અનિશ્ચિતતાના વાદળો છવાયેલા છે.

ડેટાના વિશ્લેષણ મુજબ, મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા જિલ્લાઓમાં શંકાસ્પદ મતદારોની સંખ્યા સૌથી વધુ જોવા મળી છે. મુર્શિદાબાદ જિલ્લામાં ૧૧.૦૧ લાખથી વધુ કેસો તપાસ હેઠળ છે, જ્યારે માલદા જિલ્લામાં આ સંખ્યા ૮.૨૮ લાખથી વધુ નોંધાઈ છે. ચૂંટણી પંચની આ કડક કાર્યવાહીને પગલે સરહદી જિલ્લાઓમાં વહીવટી તંત્ર એલર્ટ પર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૪ ફેબ્રુઆરીના રોજ આપેલા કડક નિર્દેશો બાદ ૨૮ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં આ યાદી જાહેર કરવી અનિવાર્ય હતી. હવે આ શંકાસ્પદ કેસોનો ચુકાદો આવ્યા બાદ તબક્કાવાર પૂરક યાદીઓ પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે, પરંતુ તેની કોઈ ચોક્કસ સમયરેખા હજુ જાહેર કરવામાં આવી નથી.

બંગાળની ચૂંટણીમાં આ વખતે ‘વખાર’ અને ‘બહારના’ મતદારોનો મુદ્દો કેન્દ્રસ્થાને રહેવાનો છે, ત્યારે ૬૦ લાખ નામોની તપાસનો આ નિર્ણય ચૂંટણીના પરિણામોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. વિરોધ પક્ષો આ પ્રક્રિયાને પારદર્શક ચૂંટણી માટે આવશ્યક ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે સત્તાધારી પક્ષ આંકડાઓને લઈને પોતાની રણનીતિ ઘડી રહ્યો છે. જેમ જેમ ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે, તેમ તેમ આ મતદાર યાદીનો વિવાદ વધુ જટિલ અને રાજકીય બનવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ન્યાયિક સુનાવણીમાં કેટલા મતદારોને ‘લીલી ઝંડી’ મળે છે અને કેટલાના પત્તા કાયમી ધોરણે કપાઈ જાય છે.